Những vùng lặn ngắm san hô quen thuộc nhất Việt Nam là vịnh Nha Trang quanh Hòn Mun, Cù Lao Chàm ngoài Hội An, Côn Đảo, quần đảo An Thới ở nam Phú Quốc, Phú Quý, cùng các điểm nhỏ hơn như Hòn Khô ở Quy Nhơn, đảo Bé Lý Sơn, Vĩnh Hy và Nam Du. Người mới và trẻ lớn chỉ cần biết nổi trên mặt nước với áo phao là lặn ống thở được; muốn xuống sâu hơn thì thử lặn bình có huấn luyện viên kèm, hoặc học chứng chỉ.
Mùa nước trong mỗi vùng khác nhau, cũng theo nhịp gió mùa như mùa biển êm. Bài này so các vùng lặn theo độ khó, mùa đẹp, kiểu lặn phù hợp, giải thích sự khác nhau giữa lặn ống thở, thử lặn bình và lặn có chứng chỉ, những điều cần kiểm ở một đơn vị lặn, và cách ngắm san hô mà không làm hại nó. Bài không ghi tên đơn vị lặn hay giá dịch vụ.
Các vùng lặn chính và mùa nước trong
Bảng dưới là nhận định chung về các vùng lặn quen thuộc. Độ trong của nước thay đổi theo từng tuần, nhất là sau mưa lớn hay khi có gió mạnh; luôn hỏi đơn vị lặn tình trạng mấy ngày gần nhất:
| Vùng | Thuộc (sau 7/2025) | Mùa nước thường trong | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Vịnh Nha Trang (Hòn Mun và các hòn) | Khánh Hoà | Khoảng tháng 3 – 8 | Người mới, người học chứng chỉ |
| Cù Lao Chàm | Đà Nẵng (trước là Quảng Nam) | Khoảng tháng 4 – 8 | Người mới, đi trong ngày |
| Côn Đảo | TP.HCM (trước là Bà Rịa – Vũng Tàu) | Khoảng tháng 3 – 6 | Người đã quen nước, thích vùng ít người |
| Quần đảo An Thới (nam Phú Quốc) | An Giang (trước là Kiên Giang) | Khoảng tháng 11 – 4 | Gia đình, người mới |
| Phú Quý | Lâm Đồng (trước là Bình Thuận) | Khoảng tháng 3 – 6 | Người thích đảo xa, ít khách |
| Hòn Khô, Kỳ Co (Quy Nhơn) | Gia Lai (trước là Bình Định) | Khoảng tháng 3 – 8 | Người mới, đi trong ngày |
| Đảo Bé Lý Sơn | Quảng Ngãi | Khoảng tháng 4 – 8 | Người mới, kết hợp tham quan |
| Vịnh Vĩnh Hy | Khánh Hoà (trước là Ninh Thuận) | Phần lớn năm, trừ mùa mưa cuối năm | Người mới, người không bơi đi tàu đáy kính |
Để ý: mùa nước trong ở vịnh Thái Lan ngược với các vùng còn lại. Ai muốn lặn vào dịp Tết nên nhìn về quần đảo An Thới và Nam Du; ai đi giữa năm có nhiều lựa chọn ở miền Trung và Nam Trung Bộ.
Ngoài mùa, còn giờ trong ngày: buổi sáng gió thường nhẹ hơn, nắng chiếu xiên làm màu san hô hiện rõ dần, trong khi buổi chiều gió nổi, nước bị khuấy đục và tàu khách tập trung đông hơn. Sau một đợt mưa lớn trên đất liền, các rạn gần cửa sông đục đi vài ngày. Những yếu tố này quyết định một buổi lặn đẹp hay thất vọng nhiều hơn tên tuổi của điểm lặn.
Ba kiểu lặn khác nhau thế nào
Lặn ống thở. Đeo mặt nạ, ống thở, có thể thêm chân vịt, nổi trên mặt nước nhìn xuống rạn nông. Không cần chứng chỉ, chỉ cần không sợ nước và mặc áo phao nếu không bơi giỏi. Đây là cách phù hợp nhất với đa số khách, và ở nhiều rạn nông của Việt Nam, phần đẹp nhất nằm ngay trong vài mét nước đầu tiên dưới mặt nước.
Thử lặn bình có huấn luyện viên kèm. Dành cho người chưa có chứng chỉ muốn trải nghiệm thở dưới nước. Sau buổi hướng dẫn ngắn về thiết bị và kỹ năng cơ bản, khách xuống nước với huấn luyện viên kèm sát, ở độ sâu giới hạn theo quy định của hệ thống đào tạo. Không phải ai cũng hợp: người có bệnh tim mạch, hô hấp, viêm xoang, tai giữa, người đang mang thai cần hỏi bác sĩ trước.
Lặn có chứng chỉ. Học theo các hệ thống đào tạo quốc tế phổ biến như PADI, SSI, gồm lý thuyết, thực hành trong vùng nước kín rồi các lần lặn ngoài biển. Có chứng chỉ thì được lặn sâu hơn theo cấp độ, lặn cùng bạn lặn, thuê thiết bị ở nơi khác. Nha Trang là nơi có nhiều trung tâm đào tạo nhất Việt Nam.
Đi bộ dưới đáy biển với mũ kín. Một số nơi có dịch vụ đội mũ có khí cấp từ trên thuyền, đi bộ ở đáy nông. Không cần biết bơi, nhưng vẫn cần kiểm tra sức khoẻ tai, xoang và chỉ đi với đơn vị có quy trình an toàn rõ ràng.
Chọn đơn vị lặn: những gì nên hỏi trước khi xuống thuyền
Phần lớn sự cố khi lặn đến từ đơn vị tổ chức kém, không phải từ biển. Trước khi đặt, nên hỏi và tự quan sát những điều sau:
- Đơn vị có giấy phép kinh doanh dịch vụ du lịch biển, thuyền có đăng ký, đăng kiểm, có trang bị cứu sinh theo quy định không.
- Áo phao có đủ cho từng người, vừa cỡ với trẻ em, có được yêu cầu mặc khi lặn ống thở không. Nơi nào bảo "không cần áo phao đâu" với người không bơi giỏi là nơi nên bỏ qua.
- Tỷ lệ hướng dẫn viên trên số khách khi lặn: một người dẫn hàng chục khách ống thở là quá tải. Với lặn bình, hỏi huấn luyện viên có chứng chỉ hướng dẫn hợp lệ không, mỗi người kèm mấy khách.
- Thiết bị: mặt nạ có kín không, ống thở có sạch không, bình khí có kiểm định không. Được thử mặt nạ trước khi ra khơi là dấu hiệu tốt.
- Có buổi hướng dẫn an toàn trước khi xuống nước không: ký hiệu tay, cách xử lý khi sặc nước, khi bị chuột rút, khu vực được phép bơi.
- Thuyền có neo vào phao neo hay thả neo bừa lên rạn; có túi rác trên thuyền không. Đây là dấu hiệu đơn vị có coi trọng rạn san hô hay không.
Một đơn vị tốt sẵn lòng trả lời mọi câu hỏi trên mà không khó chịu. Nếu họ nói "ngày nào cũng đi, không sao đâu" thay vì trả lời cụ thể, đó là câu trả lời.
An toàn cho người lặn
Lặn ống thở là hoạt động nhẹ nhưng không phải vô hại. Rủi ro thường gặp là mỏi, chuột rút, sặc nước qua ống thở, say sóng trên thuyền, cháy nắng lưng và gáy vì nổi lâu dưới nắng, bị trôi xa thuyền do dòng chảy. Mặc áo phao, đi theo cặp, không bơi xa khỏi nhóm, nhìn lên định vị thuyền thường xuyên là đủ để tránh phần lớn rủi ro. Áo bơi dài tay vừa chống nắng vừa giảm trầy xước.
Với lặn bình, có những nguyên tắc không được bỏ qua: không lặn khi đang cảm cúm, nghẹt mũi, vì tai và xoang không cân bằng áp suất được; không nín thở khi đi lên; không uống rượu bia trước khi lặn; và không bay ngay sau khi lặn bình. Khoảng thời gian chờ trước khi lên máy bay tính bằng nhiều giờ, thường gần một ngày sau nhiều lần lặn, nên xếp ngày lặn cuối cùng cách chuyến bay về ít nhất một ngày và hỏi huấn luyện viên khuyến cáo cụ thể.
Dưới nước có những sinh vật cần tránh chạm như nhím biển, cá mao tiên, một số loài sứa, san hô lửa. Bị nhím biển đâm hay san hô cắt nên rửa sạch, sát trùng, đến cơ sở y tế nếu vết thương sâu, sưng đỏ hay sốt. Bị sứa đốt nặng, khó thở, đau lan rộng cần đưa đi cấp cứu ngay.
Ngắm san hô mà không làm hại nó
San hô là những quần thể sinh vật sống, lớn rất chậm, nhiều loài chỉ thêm vài xăng ti mét mỗi năm. Một cú đạp chân vịt, một lần đứng lên nghỉ, một bàn tay bám vào có thể làm gãy phần san hô mất nhiều năm mới mọc lại. Quy tắc đơn giản nhất: không chạm, không đứng, không bẻ, không mang về. Muốn nghỉ thì nổi bằng áo phao hoặc quay về thuyền. Giữ chân vịt nằm ngang, đạp nhẹ, không quẫy mạnh khi ở sát rạn nông, vì luồng nước từ chân vịt cũng đủ khuấy cát phủ lên san hô.
Rạn san hô Việt Nam cũng như khắp thế giới đang chịu tẩy trắng khi nhiệt độ nước biển tăng cao kéo dài, cộng với ô nhiễm, trầm tích từ đất liền và khai thác quá mức. Khách không thay đổi được khí hậu trong một chuyến đi, nhưng giảm được những tác động trực tiếp. Một số thành phần trong kem chống nắng như oxybenzone, octinoxate bị nghiên cứu cho là gây hại cho san hô, đến mức một số nơi như Hawaii đã cấm bán. Mặc áo chống nắng, bôi kem chỉ ở mặt và tay, bôi trước khi xuống nước đủ lâu, là cách hợp lý.
Không cho cá ăn bánh mì hay đồ ăn vặt, vì làm thay đổi hành vi của cá và làm nước bẩn. Không mua san hô, vỏ ốc quý, đồ đồi mồi, cá cảnh biển bắt từ rạn. Chọn đơn vị lặn có ý thức bảo vệ rạn là cách khách bỏ phiếu cho kiểu du lịch giữ được cảnh đẹp lâu dài.
Lặn với trẻ em và người không biết bơi
Trẻ em từ khoảng tuổi biết nghe lời hướng dẫn và không sợ úp mặt xuống nước có thể lặn ống thở ở rạn nông, với áo phao vừa cỡ và người lớn kèm sát từng em. Nên cho trẻ tập đeo mặt nạ, thở bằng ống ở hồ bơi hoặc chỗ nước nông sát bờ trước khi ra thuyền. Chọn ngày biển lặng, thời gian ngắn, lên thuyền nghỉ khi trẻ lạnh hay mệt. Đừng ép trẻ xuống khi trẻ sợ; một lần sợ hãi có thể làm trẻ ngại biển nhiều năm.
Người không biết bơi vẫn ngắm được san hô bằng ba cách: lặn ống thở với áo phao và người hướng dẫn nắm tay hoặc dùng phao kéo; đi tàu đáy kính; hoặc đi bộ dưới đáy với mũ kín ở nơi có dịch vụ an toàn. Cách đầu cho trải nghiệm rõ nhất nhưng cần người hướng dẫn kiên nhẫn. Đừng nghe lời rủ "cứ thả tay ra, nước mặn nổi mà" khi chưa sẵn sàng.
Với người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen, động kinh, nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi về việc lặn ống thở hay lặn bình. Trên thuyền nắng gió, say sóng và mất nước có thể nặng hơn với người có bệnh nền. Mang theo thuốc thường dùng, uống đủ nước, ngồi chỗ râm trên thuyền, và báo trước cho hướng dẫn viên về tình trạng sức khoẻ để họ biết cách hỗ trợ khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên lặn ngắm san hô ở đâu?
Người mới thường bắt đầu ở vịnh Nha Trang, Cù Lao Chàm, quần đảo An Thới ở nam Phú Quốc hoặc Hòn Khô ở Quy Nhơn, vì có nhiều rạn nông, đi lại thuận, nhiều đơn vị có kinh nghiệm. Chọn đúng mùa nước trong của từng vùng sẽ thấy rõ hơn nhiều.
Không biết bơi có lặn ống thở được không?
Được, nếu mặc áo phao vừa cỡ, có người hướng dẫn kèm sát, chọn rạn nông và ngày biển lặng. Tập đeo mặt nạ, thở bằng ống ở chỗ nước nông trước. Nếu vẫn sợ, đi tàu đáy kính hoặc đi bộ dưới đáy với mũ kín là lựa chọn khác.
Lặn bình có cần chứng chỉ không?
Thử lặn bình có huấn luyện viên kèm sát thì không cần chứng chỉ, nhưng chỉ được xuống độ sâu giới hạn. Muốn tự lặn cùng bạn lặn, xuống sâu hơn, thì cần học chứng chỉ theo các hệ thống đào tạo quốc tế như PADI, SSI.
Sau khi lặn bình bao lâu thì được đi máy bay?
Cần chờ nhiều giờ để cơ thể thải bớt khí nitơ, thường gần một ngày nếu lặn nhiều lần. Cách an toàn là xếp lần lặn cuối cách chuyến bay ít nhất một ngày và hỏi huấn luyện viên khuyến cáo cụ thể theo số lần lặn.
Kem chống nắng nào ít hại san hô?
Nhiều người chọn kem không chứa oxybenzone, octinoxate, thường là kem chống nắng vật lý có kẽm oxit hoặc titan dioxit. Cách tốt hơn cả là mặc áo bơi dài tay, đội mũ, chỉ bôi kem ở những chỗ hở, bôi trước khi xuống nước đủ lâu để kem bám.
Mùa nào lặn ở Phú Quốc đẹp?
Khoảng tháng 11 tới tháng 4, mùa khô của vịnh Thái Lan, là lúc nước quanh quần đảo An Thới trong và biển lặng nhất. Giữa năm là mùa gió tây nam, nhiều chuyến ra hòn bị huỷ, nước đục hơn.