Không có một tháng nào biển cả nước cùng đẹp. Nói gọn: biển và đảo miền Bắc (Quảng Ninh, Hải Phòng) đẹp nhất khoảng tháng 4 đến tháng 8 nhưng phải né bão; miền Trung từ Huế tới Quảng Ngãi đẹp khoảng tháng 3 đến tháng 8; Nam Trung Bộ quanh Khánh Hoà êm phần lớn năm trừ mùa mưa cuối năm; đảo xa như Côn Đảo, Phú Quý êm khoảng tháng 3 đến tháng 8; còn Phú Quốc và Nam Du ở vịnh Thái Lan đẹp nhất khoảng tháng 11 đến tháng 4.
Những khoảng tháng trên là quy luật chung do hai mùa gió lớn tạo ra, năm nào cũng có thể đến sớm hay muộn vài tuần, có năm bão trái mùa. Bài này giải thích vì sao mỗi vùng lệch nhau, mùa đẹp từng vùng ra sao, những tháng nào là tháng "đánh cược", và cách đọc dự báo, thông báo tàu để không bị kẹt trên đảo hay mất chuyến ngay tại bến. Lịch mùa hoa, mùa lúa và mùa đẹp trên núi có bài riêng ở danh mục mùa đẹp của trang.
Hai mùa gió quyết định gần như tất cả
Thời tiết biển Việt Nam xoay quanh hai mùa gió. Khoảng từ tháng 10, tháng 11 tới tháng 3 năm sau là gió mùa đông bắc: không khí lạnh từ phương bắc tràn xuống, gió thổi mạnh từng đợt, biển ở vịnh Bắc Bộ, miền Trung và vùng biển khơi phía đông như Côn Đảo, Phú Quý dậy sóng. Khoảng tháng 5 tới tháng 9, tháng 10 là gió mùa tây nam: nóng ẩm, mưa nhiều ở Nam Bộ và Tây Nguyên, sóng đánh vào những bờ quay về phía tây và tây nam, trong đó có bờ tây Phú Quốc.
Chen vào giữa là mùa bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, thường hoạt động từ giữa năm tới cuối năm. Bão có xu hướng ảnh hưởng miền Bắc sớm hơn, khoảng tháng 7 tới tháng 9, rồi dịch dần vào miền Trung khoảng tháng 9 tới tháng 11, có năm vào sâu Nam Trung Bộ. Mùa mưa lớn của miền Trung cũng rơi đúng giai đoạn cuối năm, trái với phần lớn cả nước.
Ghép ba lớp này lại sẽ hiểu vì sao cùng một tháng, chỗ này đẹp chỗ kia động. Cũng vì vậy mà câu "biển mùa hè" chỉ đúng với miền Bắc và miền Trung; với Phú Quốc, mùa hè lại là lúc bờ tây sóng lớn nhất.
Vịnh Bắc Bộ: Cô Tô, Quan Lạn, Cát Bà
Mùa đông ở vịnh Bắc Bộ lạnh thật, có những ngày nước biển lạnh đến mức không ai muốn xuống tắm, trời âm u, gió đông bắc làm tàu ra đảo hay nghỉ. Từ khoảng tháng 4, trời ấm dần, nước trong lên, những tuần cuối xuân và đầu hè thường là lúc biển Cô Tô, Quan Lạn đẹp nhất: nắng chưa quá gắt, khách chưa quá đông, ít bão. Tháng 6 đến tháng 8 là cao điểm hè, biển ấm, nhưng cũng là lúc có áp thấp, bão từ Biển Đông vào; khi có bão, tàu khách dừng chạy và khách trên đảo có thể được yêu cầu về đất liền sớm.
Một đặc điểm ít người để ý: vịnh Bắc Bộ phần lớn là chế độ nhật triều, mỗi ngày một lần nước lên một lần nước xuống, biên độ có lúc lớn. Lúc nước ròng, nhiều bãi lộ ra cả dải đá, rạn và bùn cát; lúc nước lớn, bãi hẹp lại. Muốn tắm, chụp bãi đá hay ra các doi cát, nên hỏi giờ nước ở chỗ ở hoặc tra bảng thuỷ triều.
Cuối tháng 9 sang tháng 10 trời trong, gió mát, cảnh vẫn đẹp, nhưng nước bắt đầu lạnh và có những đợt gió mùa sớm. Đây là thời điểm hợp với người thích đi bộ, chụp ảnh hơn là tắm biển.
Miền Trung: từ Huế tới Quảng Ngãi
Dải biển từ Huế, Đà Nẵng tới Quảng Ngãi, gồm cả Cù Lao Chàm và Lý Sơn, có mùa đẹp rõ nhất cả nước: khoảng tháng 3 đến tháng 8, trời nắng, nước trong, sóng nhẹ, ca nô và tàu chạy đều. Tháng 4, tháng 5 thường được người làm du lịch biển ở đây xem là đẹp nhất, nắng chưa đến mức như tháng 7, nước đủ ấm để lặn ống thở. Tháng 6 đến tháng 8 nắng gắt, có những đợt gió Lào khô nóng ở dải phía bắc, nhưng biển vẫn êm.
Từ khoảng tháng 9 tới tháng 12 là mùa mưa bão của miền Trung. Mưa lớn kéo dài, lũ, sạt lở đường ven núi, bão và áp thấp đổ bộ. Tàu ra Lý Sơn, ca nô ra Cù Lao Chàm thường xuyên tạm dừng. Cù Lao Chàm có giai đoạn cuối năm tạm ngừng đón khách tham quan theo thông báo của địa phương để bảo đảm an toàn; năm nào cũng nên xem thông báo trước.
Tháng 1 và tháng 2 trời se lạnh, mưa phùn còn rải rác, biển chưa thật êm. Đi Lý Sơn dịp Tết là chấp nhận rủi ro tàu nghỉ; đổi lại đảo có không khí Tết của làng chài, ít khách du lịch.
Với người muốn lặn ống thở ở Cù Lao Chàm, độ trong của nước còn phụ thuộc vào vài ngày trước đó: sau một đợt mưa lớn trên đất liền, nước sông đổ ra làm vùng ven bờ đục đi một thời gian. Hỏi đơn vị đưa khách về tầm nhìn dưới nước mấy hôm gần nhất là cách thực tế hơn mọi bảng mùa.
Nam Trung Bộ: Khánh Hoà và vùng biển Quy Nhơn
Vùng biển Khánh Hoà, gồm vịnh Nha Trang, vịnh Cam Ranh, Bình Ba, Bình Hưng và cả dải biển Ninh Thuận cũ nay cũng thuộc Khánh Hoà, có khí hậu khô hơn miền Trung phía bắc. Phần lớn năm trời nắng, biển xanh, nên đây là vùng "an toàn" để đi đảo quanh năm hơn cả. Mùa mưa ở đây đến muộn và ngắn, khoảng tháng 10 tới tháng 12, đi kèm áp thấp, bão có năm vào tới. Những tháng đó biển đục, tàu ra hòn có ngày phải nghỉ.
Từ tháng 1 tới khoảng tháng 8 là giai đoạn dễ đi, trong đó các tháng đầu năm có gió chướng, buổi chiều sóng lên ở những bờ hướng đông. Người đi lặn ở vịnh Nha Trang thường chuộng khoảng tháng 3 tới tháng 8 vì nước trong hơn. Dải biển Ninh Thuận cũ, vùng vịnh Vĩnh Hy và Núi Chúa, thuộc nhóm nắng nhiều và ít mưa nhất cả nước, mùa nào cũng nắng, chỉ khác ở gió.
Vùng biển Quy Nhơn, nay thuộc Gia Lai, có nhịp gần với miền Trung hơn: đẹp nhất khoảng tháng 2 đến tháng 8, cuối năm mưa bão. Kỳ Co, Eo Gió, Hòn Khô đi đẹp nhất vào xuân và hè.
Đảo xa ngoài khơi và vịnh Thái Lan: Côn Đảo, Phú Quý, Phú Quốc, Nam Du
Côn Đảo và Phú Quý nằm giữa biển khơi phía đông, hứng trọn gió mùa đông bắc. Khoảng tháng 10, tháng 11 tới tháng 2, tháng 3 năm sau biển động nhiều, tàu khách hay tạm dừng, có khi nhiều ngày liền. Khoảng tháng 3 tới tháng 8 là giai đoạn êm hơn hẳn; với Côn Đảo, khoảng tháng 3 đến tháng 6 thường được xem là đẹp nhất trước khi mưa và gió tây nam mạnh lên. Côn Đảo có đường bay nên người đi mùa gió vẫn ra được, chỉ là ít hoạt động biển.
Vịnh Thái Lan có nhịp ngược lại. Phú Quốc, Nam Du, Hòn Sơn, Hải Tặc nằm khuất sau mũi Cà Mau, gió đông bắc tới đây yếu và khô, nên khoảng tháng 11 tới tháng 4 là mùa khô, trời xanh, biển bờ tây phẳng như hồ. Từ khoảng tháng 5 tới tháng 10, gió tây nam đưa mưa và sóng vào bờ tây, các bãi phía tây Phú Quốc như Bãi Trường, Gành Dầu sóng lớn, cờ cấm tắm có ngày treo cả ngày; lúc này phía đông và đông nam đảo như Bãi Sao, Bãi Khem kín gió hơn.
Với Nam Du và các đảo nhỏ phải đi tàu từ Rạch Giá, mùa gió tây nam không chỉ là chuyện tắm biển mà là chuyện tàu có chạy hay không. Người đi Nam Du thường nhắm khoảng tháng 12 tới tháng 4.
Bảng tổng hợp theo tháng
Bảng dưới gom các khoảng tháng nói ở trên để tiện so. "Đẹp" nghĩa là biển thường êm, trời nắng, tàu chạy đều; "được" là đi được nhưng có rủi ro; "tránh" là giai đoạn sóng gió, mưa bão nhiều. Đây là quy luật chung, không thay cho dự báo:
| Vùng | Tháng 1 – 3 | Tháng 4 – 6 | Tháng 7 – 9 | Tháng 10 – 12 |
|---|---|---|---|---|
| Vịnh Bắc Bộ (Cô Tô, Quan Lạn, Cát Bà) | Tránh: lạnh, gió mùa | Đẹp | Được: nóng, mùa bão | Được tới tránh: lạnh dần |
| Miền Trung (Cù Lao Chàm, Lý Sơn) | Được: se lạnh, sóng | Đẹp | Đẹp tới được: nắng gắt | Tránh: mưa bão |
| Khánh Hoà (Nha Trang, Bình Ba, Vĩnh Hy) | Đẹp, chiều có gió | Đẹp | Đẹp | Được tới tránh: mùa mưa |
| Biển khơi (Côn Đảo, Phú Quý) | Tránh tới được | Đẹp | Được: gió tây nam | Tránh: gió đông bắc |
| Vịnh Thái Lan (Phú Quốc, Nam Du) | Đẹp | Được: nóng, đầu mùa mưa | Được ở bờ đông, tránh bờ tây | Được tới đẹp từ tháng 11 |
Nếu chỉ đi được dịp Tết, vịnh Thái Lan và Khánh Hoà là hai vùng chắc nhất. Nếu đi dịp lễ 30/4 – 1/5, gần như vùng nào cũng ổn, chỉ là đông. Nếu đi cuối năm, gần như chỉ còn phía Nam.
Đọc dự báo và thông báo tàu trước khi ra đảo
Lịch theo tháng giúp chọn đảo; còn quyết định đi hay hoãn phải dựa trên dự báo vài ngày trước. Thứ tự kiểm tra hợp lý:
- Khoảng một tuần trước: xem dự báo của cơ quan khí tượng thuỷ văn quốc gia về áp thấp, bão, không khí lạnh trên Biển Đông. Nếu có áp thấp hình thành gần vùng mình định tới, chuẩn bị phương án đổi ngày.
- Hai ba ngày trước: xem dự báo sóng, gió theo vùng biển. Sóng cao vài mét và gió cấp mạnh là lúc tàu nhỏ, ca nô dễ bị dừng.
- Hôm trước: hỏi trực tiếp hãng tàu hoặc nơi bán vé về tình trạng chuyến, chính sách đổi trả khi tàu nghỉ; hỏi chỗ ở về chính sách khi khách không ra được đảo.
- Sáng ngày đi: tới bến sớm, theo dõi thông báo tại bến. Khi cơ quan chức năng cấm biển hoặc dừng tàu, mọi chuyến đều nghỉ, không có ngoại lệ.
- Khi đang ở trên đảo mà có tin bão: theo hướng dẫn của chính quyền và chỗ ở, về đất liền sớm nếu được khuyến cáo, không cố ở lại tới phút chót.
Những tháng chuyển mùa như tháng 3, tháng 4, tháng 9, tháng 10 là lúc dự báo thay đổi nhanh nhất. Đi vào các tháng này nên mua vé linh hoạt và chừa ngày đệm.
Câu hỏi thường gặp
Tháng nào đi biển miền Bắc đẹp nhất?
Khoảng tháng 4 đến tháng 6 thường là lúc đẹp nhất: nước ấm, trong, chưa vào cao điểm bão. Tháng 7, tháng 8 biển ấm nhất nhưng có bão, áp thấp; đi vào hai tháng này nên theo dõi dự báo sát ngày và chừa ngày đệm.
Tết đi đảo nào để ít rủi ro?
Dịp Tết thường rơi vào tháng 1 hoặc tháng 2 dương lịch, khi vịnh Thái Lan đang mùa khô. Phú Quốc, Nam Du và vùng biển Khánh Hoà là các lựa chọn chắc hơn. Miền Bắc lạnh, miền Trung còn sóng, Côn Đảo và Phú Quý đang mùa gió.
Mùa hè có nên đi Phú Quốc không?
Vẫn đi được, nhất là nếu ở và tắm phía đông, đông nam đảo như Bãi Sao, Bãi Khem, nơi kín gió tây nam hơn. Bờ tây có những ngày sóng lớn, mưa rào. Đổi lại phòng dễ đặt hơn, đảo vắng hơn mùa khô.
Vì sao tàu ra đảo hay nghỉ dù trời nắng?
Sóng ngoài khơi phụ thuộc vào gió trên cả vùng biển, không chỉ thời tiết tại bến. Gió mùa mạnh có thể làm biển động trong khi trời vẫn nắng. Lệnh dừng tàu do cơ quan chức năng ra để bảo đảm an toàn, hành khách nên chấp hành.
Đi Cù Lao Chàm, Lý Sơn tháng 10 được không?
Tháng 10 là giữa mùa mưa bão miền Trung, tàu và ca nô thường xuyên tạm dừng, Cù Lao Chàm có giai đoạn tạm ngừng đón khách theo thông báo địa phương. Nếu chỉ đi được tháng này, nên chọn vùng biển phía Nam thay vì đánh cược.
Có nên tin bảng mùa đẹp trên mạng?
Bảng mùa đẹp chỉ là quy luật chung qua nhiều năm. Mỗi năm có thể đến sớm hay muộn vài tuần, có bão trái mùa. Dùng bảng để chọn vùng và tháng, rồi dựa vào dự báo chính thức và thông báo tàu vài ngày trước để quyết định.