Ba đảo được hỏi nhiều nhất ở miền Trung khác nhau rõ: Cù Lao Chàm (Đà Nẵng, trước thuộc Hội An – Quảng Nam) là khu bảo tồn biển đi về trong ngày bằng ca nô, mạnh về lặn ống thở và bãi tắm; Lý Sơn (Quảng Ngãi) là đảo núi lửa với cảnh đá, ruộng hành tỏi và miệng núi lửa, nên ở ít nhất hai đêm; Cù Lao Xanh ngoài khơi Quy Nhơn (Gia Lai, trước thuộc Bình Định) còn mộc, ít khách, hợp người muốn một đảo nhỏ yên tĩnh.
Cả ba cùng chịu nhịp thời tiết miền Trung: đẹp khoảng tháng 3 tới tháng 8, mùa mưa bão cuối năm tàu và ca nô nghỉ nhiều. Bài này so ba đảo theo đường ra, thời gian cần, cảnh quan, mức tiện nghi và những quy định riêng mà khách nên biết trước, kèm vài đảo nhỏ khác dọc dải miền Trung cho người đã đi hết những nơi quen. Bài không đi vào lịch trình từng giờ hay ẩm thực; phần lễ hội, đời sống làng chài thuộc các trang văn hoá trong hệ.
Cù Lao Chàm: khu bảo tồn biển ngay trước cửa Hội An
Cù Lao Chàm là cụm đảo nhỏ nằm ngoài khơi cửa Đại, trong đó Hòn Lao là đảo lớn nhất và có người ở. Từ bến ở Hội An đi ca nô cao tốc ra đảo mất chừng nửa giờ đến hơn, tuỳ sóng. Cù Lao Chàm là vùng lõi của khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An được UNESCO công nhận năm 2009, đồng thời là khu bảo tồn biển, nên có nhiều quy định mà khách cần tôn trọng: không mang túi ni lông ra đảo, không bẻ san hô, không bắt hải sản ở vùng cấm, không xả rác.
Chuyến đi phổ biến nhất là đi trong ngày: ra đảo buổi sáng, lặn ống thở ở một hai điểm rạn, tham quan làng ở Bãi Làng với giếng cổ, ăn trưa, nghỉ ở bãi tắm như Bãi Chồng, Bãi Xếp rồi chiều về. Người muốn ở lại có thể ngủ đêm ở nhà dân trên đảo, khi đó buổi chiều tối và sáng sớm đảo vắng hẳn, khác hẳn cảnh tàu khách cập bến giữa trưa.
Điểm cần biết: Cù Lao Chàm thường có giai đoạn tạm dừng đón khách tham quan trong mùa mưa bão cuối năm theo thông báo của địa phương, và có thời điểm áp dụng giới hạn lượng khách ra đảo mỗi ngày. Vì vậy nên đặt chỗ qua đơn vị có giấy phép đưa khách, xem thông báo trước, không tự thuê ghe không rõ nguồn gốc ra đảo.
Về lặn ống thở, rạn san hô ở Cù Lao Chàm nằm khá nông ở một số vụng kín, người mới cũng ngắm được nếu mặc áo phao và đi theo hướng dẫn viên. Giờ đẹp để lặn thường là buổi sáng, trước khi gió chiều nổi và trước khi các nhóm khách lớn cùng xuống một điểm làm nước đục. Đừng đứng lên rạn để nghỉ, đừng chạm vào san hô dù chỉ để giữ thăng bằng; một cú giẫm có thể làm gãy phần san hô mất nhiều năm mới mọc lại.
Lý Sơn: đảo núi lửa cần ít nhất hai đêm
Lý Sơn nay là đặc khu thuộc Quảng Ngãi, gồm đảo Lớn và đảo Bé, đi tàu cao tốc từ cảng Sa Kỳ. Đảo hình thành từ hoạt động núi lửa, nên cảnh ở đây khác hẳn các đảo cát trắng: bờ đá bazan đen, vách đá bị sóng khoét, cổng đá tự nhiên mà người ta gọi là cổng Tò Vò, hang đá dưới chân núi Thới Lới, Hang Câu với vách đá dựng sát biển. Đỉnh Thới Lới còn dấu miệng núi lửa cũ, đứng trên cao nhìn xuống thấy cả đảo với những ô ruộng xanh.
Những ô ruộng ấy là ruộng hành, tỏi trồng trên lớp cát trắng mà người đảo gánh từ biển lên phủ lên đất bazan, một kiểu canh tác đặc trưng. Mùa tỏi xuống giống và thu hoạch làm cảnh đồng ruộng đổi màu theo tháng. Đảo Bé cách đảo Lớn một chặng xuồng ngắn, có bãi tắm nước trong, rạn đá, ít nhà cửa, là nơi nhiều người chọn để tắm và lặn ống thở.
Lý Sơn còn gắn với lịch sử Hải đội Hoàng Sa: trên đảo có các di tích như Âm linh tự, nhà trưng bày, và nghi lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa của người dân đảo, là lý do nhiều người tìm đến với tâm thế tìm hiểu. Vì chặng về bến Sa Kỳ thường cần ngủ lại Quảng Ngãi một đêm, chuyến Lý Sơn hợp lý là ba ngày hai đêm trở lên. Đi một đêm thì gần như chỉ kịp chạy vòng đảo Lớn.
Cù Lao Xanh và các đảo nhỏ quanh Quy Nhơn
Cù Lao Xanh là xã đảo ngoài khơi Quy Nhơn, nay thuộc Gia Lai, đi tàu hoặc ca nô từ Quy Nhơn. Đảo nhỏ, có làng chài, có ngọn hải đăng cổ trên đồi nhìn ra biển, những bãi đá và vài bãi cát. Ít khách hơn hẳn các đảo nổi tiếng, nên hợp người muốn một ngày hoặc một đêm yên tĩnh, ngắm hoàng hôn từ hải đăng, xem tàu cá về bến. Dịch vụ ở đây đơn giản, phần lớn là nhà dân, quán ăn nhỏ.
Quanh Quy Nhơn còn những điểm đi trong ngày từ đất liền như Kỳ Co, Eo Gió, Hòn Khô. Eo Gió là eo biển giữa hai dãy đá đi bộ được từ làng Nhơn Lý; Kỳ Co là bãi biển nước trong dưới chân núi, đi bằng đường bộ hoặc ca nô; Hòn Khô có rạn san hô nông, thường đi kèm lặn ống thở. Các điểm này đều thuận cho gia đình vì tối vẫn về ngủ ở thành phố. Bài sâu về biển và san hô Quy Nhơn có ở site Bình Định cùng hệ.
Người thích đảo nhỏ mà không muốn đi tàu dài có thể ghép: một ngày Kỳ Co – Eo Gió, một ngày Cù Lao Xanh, tối về Quy Nhơn. Như vậy vẫn có cảm giác ra đảo mà không phụ thuộc vào chặng tàu nhiều giờ.
Buổi tối trên Cù Lao Xanh rất tối và yên, ít đèn đường, hợp ngắm sao những đêm trời quang. Nếu ngủ lại, nên hỏi chủ nhà giờ có điện, giờ có nước ngọt và mang đèn pin nhỏ. Sáng sớm ra bến xem ghe về, chợ cá họp nhanh rồi tan, là lúc thấy rõ nhịp sống của đảo hơn mọi buổi tham quan.
So sánh ba đảo theo những gì quyết định chuyến đi
Bảng dưới là nhận định chung để chọn đảo; không ghi giá vé, lịch tàu vì thay đổi theo mùa và theo năm:
| Tiêu chí | Cù Lao Chàm | Lý Sơn | Cù Lao Xanh |
|---|---|---|---|
| Thuộc (sau 7/2025) | Đà Nẵng (trước là Quảng Nam) | Quảng Ngãi | Gia Lai (trước là Bình Định) |
| Đường ra | Ca nô từ Hội An, chặng ngắn | Tàu cao tốc từ cảng Sa Kỳ | Tàu, ca nô từ Quy Nhơn |
| Thời gian hợp lý | Trong ngày hoặc một đêm | Ba ngày hai đêm trở lên | Trong ngày hoặc một đêm |
| Thế mạnh | Lặn ống thở, bãi tắm, khu bảo tồn | Cảnh núi lửa, ruộng tỏi, di tích | Yên tĩnh, hải đăng, làng chài |
| Mức đông | Rất đông giữa trưa mùa hè | Đông vào dịp lễ | Ít khách |
| Tiện nghi | Khá cho khách ngày, đơn giản nếu ngủ lại | Khá, nhiều nhà nghỉ | Đơn giản |
| Hợp với | Gia đình, người đi lần đầu | Người thích khám phá, chụp ảnh | Người thích đảo nhỏ, ít người |
Nếu chỉ có một ngày rảnh trong chuyến Đà Nẵng – Hội An, Cù Lao Chàm là lựa chọn tự nhiên. Nếu có hẳn một chuyến riêng để đi đảo, Lý Sơn cho nhiều thứ hơn. Nếu đã quen hai đảo kia và muốn chỗ vắng, Cù Lao Xanh là bước tiếp theo.
Các đảo khác dọc dải miền Trung
Cồn Cỏ là đặc khu nhỏ thuộc Quảng Trị, nằm ngoài khơi vùng Cửa Tùng. Đảo có rừng, có bãi đá và bãi cát nhỏ, biển trong, ít người. Cồn Cỏ là đảo tiền tiêu, du lịch ở đây còn ở mức nhỏ, chuyến tàu phụ thuộc thời tiết và có quy định đi lại riêng; người muốn ra nên hỏi chính quyền đặc khu và đơn vị tổ chức trước.
Sơn Trà ở Đà Nẵng không phải đảo nhưng là bán đảo có rừng, có những bãi đá và vụng nhỏ, đi bằng đường bộ. Vùng biển Huế có đầm phá Tam Giang – Cầu Hai và cửa biển Lăng Cô; vùng biển Quảng Trị cũ của Quảng Bình có Nhật Lệ, Đá Nhảy, Vũng Chùa – Đảo Yến. Những điểm này hợp với chuyến ven biển đường bộ hơn là chuyến ra đảo.
Dải biển miền Trung có một đặc điểm chung: biển sâu nhanh, sóng có thể lớn ngay sát bờ, dòng rút xuất hiện ở nhiều bãi. Tắm ở bãi có cứu hộ, trong vùng có phao giới hạn, không tắm khi có cờ đỏ, không tắm lúc trời tối hay khi đã uống rượu bia là những quy tắc không bao giờ thừa.
Dòng rút là dòng nước chảy mạnh từ bờ ra khơi qua một khe giữa các đợt sóng, nhìn từ trên cao thấy như một dải nước sẫm màu, ít bọt, sóng không vỡ. Bị cuốn vào dòng rút thì đừng cố bơi ngược vào bờ, mà bơi song song với bờ cho tới khi ra khỏi dòng, rồi mới bơi vào, giơ tay gọi cứu hộ nếu mệt.
Chuẩn bị riêng cho đảo miền Trung
Ngoài hành lý đi biển thông thường, đảo miền Trung có vài điểm đáng lưu ý:
- Nắng miền Trung mùa hè rất gắt: mũ rộng vành, áo chống nắng, kính râm, nhiều nước uống. Lý Sơn và Cù Lao Xanh ít bóng cây ở nhiều đoạn đường.
- Không mang túi ni lông ra Cù Lao Chàm, dùng túi vải hoặc giỏ. Mang rác của mình về đất liền nếu không thấy thùng rác phân loại.
- Kem chống nắng nên bôi trước khi xuống nước đủ lâu, chọn loại ít hại rạn; tốt nhất là mặc áo dài tay khi lặn ống thở để giảm lượng kem.
- Đi lại trên Lý Sơn bằng xe máy: đường dốc ở khu Thới Lới, đường ven biển nhiều gió; đội mũ bảo hiểm, đi chậm, không chạy xe sau khi uống rượu bia.
- Dự phòng ngày tàu nghỉ, nhất là tháng 3 và tháng 9; hỏi chỗ ở về chính sách khi khách không ra được đảo.
- Tôn trọng khu di tích, nhà dân: ăn mặc kín đáo khi vào đình, miếu, xin phép trước khi chụp ảnh người và nhà.
Đảo miền Trung đẹp nhất vào những tháng nắng, nhưng cũng là lúc dễ say nắng và mất nước nhất. Lịch chơi nên dồn vào sáng sớm và chiều muộn, buổi trưa nghỉ trong bóng mát.
Câu hỏi thường gặp
Đi Cù Lao Chàm có cần ngủ lại không?
Không cần. Phần lớn khách đi về trong ngày từ Hội An, vẫn đủ thời gian lặn ống thở, tắm biển và tham quan làng. Ngủ lại trên đảo hợp với người muốn thấy đảo lúc vắng khách, nhưng chỗ ở đơn giản và cần đặt trước.
Lý Sơn đi mấy ngày là hợp lý?
Nên đi ba ngày hai đêm trở lên, vì thường phải ngủ một đêm ở Quảng Ngãi trước khi ra bến Sa Kỳ. Có hai ngày trên đảo là đủ để đi đảo Lớn, ra đảo Bé tắm và lặn, ngắm bình minh, hoàng hôn ở những điểm đẹp.
Đảo Bé Lý Sơn có ở lại qua đêm được không?
Đảo Bé có một số nhà dân làm chỗ ở, ngủ lại được nếu đặt trước. Điện, nước và dịch vụ ở đây đơn giản hơn đảo Lớn. Nhiều người chọn đi về trong ngày từ đảo Lớn rồi ngủ lại đảo Lớn cho tiện.
Mùa nào đi các đảo miền Trung đẹp nhất?
Khoảng tháng 3 đến tháng 8, trong đó tháng 4 và tháng 5 thường được ưa nhất vì nắng chưa quá gắt. Từ tháng 9 tới tháng 12 là mùa mưa bão, tàu và ca nô hay nghỉ, Cù Lao Chàm có giai đoạn tạm dừng đón khách.
Cù Lao Xanh có gì để chơi?
Cù Lao Xanh hợp với người thích yên tĩnh: lên hải đăng ngắm biển, đi dạo làng chài, tắm ở bãi nhỏ, ngắm hoàng hôn, xem tàu cá về. Không có nhiều dịch vụ giải trí, nên đi với tâm thế nghỉ ngơi hơn là tham quan dày đặc.
Có thể đi Cù Lao Chàm và Lý Sơn trong cùng một chuyến không?
Được nếu có từ năm ngày trở lên. Cách phổ biến là ở Hội An, đi Cù Lao Chàm trong ngày, rồi đi đường bộ vào Quảng Ngãi, ngủ một đêm trước khi ra Lý Sơn. Nên chọn tháng biển êm để tránh hai chặng tàu cùng bị ảnh hưởng.