Ở Cát Tiên, ba trải nghiệm đáng làm nhất là xem thú đêm bằng xe soi đèn trên các đồng cỏ ven rừng, đi bộ vào đầm Bàu Sấu – vùng đất ngập nước có cá sấu Xiêm và rất nhiều chim, và thăm trung tâm cứu hộ linh trưởng nằm trên đảo giữa sông Đồng Nai. Xem thú đêm và Bàu Sấu đều phải đăng ký với ban quản lý vườn, đi theo hướng dẫn viên hoặc kiểm lâm; không có chuyện tự lái xe vào rừng ban đêm hay tự đi bộ vào đầm.
Vườn quốc gia Cát Tiên là một trong những khu rừng nhiệt đới đất thấp lớn nhất còn lại ở phía Nam, trải trên địa bàn Đồng Nai (nay gồm cả Bình Phước cũ) và Lâm Đồng. Từ TP.HCM đi mất chừng ba đến bốn giờ đường bộ, cuối đường là chuyến phà nhỏ qua sông Đồng Nai vào khu trung tâm. Đầm Bàu Sấu được công nhận là khu Ramsar năm 2005, và vùng Cát Tiên nằm trong khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận. Bài này nói rõ cách đi, mùa đi, và những gì bạn có thể kỳ vọng thấy.
Kỳ vọng thế nào cho đúng: rừng nhiệt đới không phải vườn thú
Điều đầu tiên cần nói thẳng là Cát Tiên không phải vườn thú hay khu safari châu Phi. Rừng nhiệt đới rậm rạp, thú hoang sợ người, phần lớn hoạt động vào lúc chạng vạng và ban đêm. Trong một chuyến hai ngày, bạn gần như chắc chắn thấy chim, khỉ, sóc, và khá nhiều khả năng thấy nai, hoẵng, heo rừng trên đồng cỏ khi đi đêm. Thấy bò tót, gấu hay các loài thú lớn khác là chuyện may mắn, không phải lịch trình.
Cát Tiên cũng mang một câu chuyện buồn: nơi đây từng là chỗ sống cuối cùng của tê giác một sừng Java ở lục địa châu Á. Cá thể cuối cùng bị săn trộm năm 2010, và sau đó các tổ chức bảo tồn xác nhận loài này đã tuyệt chủng ở Việt Nam. Câu chuyện đó là lý do các quy định đi rừng ở đây chặt chẽ, và cũng là lời nhắc vì sao khách không được mang động vật, cây cối hay bất cứ thứ gì ra khỏi rừng.
Hiểu đúng như vậy, chuyến đi sẽ rất đáng. Cũng nên biết rằng nhiều loài ở đây nhận ra bằng tai trước khi thấy bằng mắt: tiếng vượn má vàng hót đôi vào sáng sớm, tiếng gà rừng gáy trong bụi, tiếng chim mỏ sừng đập cánh nặng nề khi bay qua tán cây. Bạn đi bộ dưới những cây tung, cây gõ cổ thụ có bạnh rễ cao hơn người, nghe tiếng vượn hót buổi sáng, ngồi yên trên chòi quan sát ở Bàu Sấu nhìn hàng trăm con chim nước bay về lúc chiều. Đó là những thứ ít nơi nào gần thành phố lớn còn giữ được.
Các hoạt động chính ở Cát Tiên
Xem thú đêm. Xe chạy chậm trên các tuyến đường trong rừng và ven đồng cỏ, nhân viên soi đèn tìm mắt thú phản quang. Hay gặp nhất là nai, hoẵng, cầy, heo rừng, đôi khi có cu li hay chim đậu ngủ. Nên mặc áo dài tay, giữ im lặng, không tự rọi đèn mạnh liên tục vào thú.
Đi bộ vào Bàu Sấu. Bàu Sấu là một hệ đầm và bàu nước nối nhau, mực nước lên xuống theo mùa. Đầm nằm sâu trong rừng, đường vào phải đi xe một đoạn rồi đi bộ đường rừng, sau đó có thể đi thuyền trên đầm. Ở đây có cá sấu Xiêm được thả lại tự nhiên và rất nhiều chim nước. Một số đợt có chương trình ngủ lại ở trạm quan sát để ngắm chim lúc bình minh, số chỗ có hạn.
Thăm trung tâm cứu hộ linh trưởng. Trung tâm nằm trên đảo giữa sông Đồng Nai, chăm sóc và tập cho vượn, voọc, cu li bị buôn bán trái phép quay về rừng. Khách đi thuyền ra đảo theo lịch tham quan có hướng dẫn, nghe về hành trình phục hồi của từng cá thể.
Đi bộ và đạp xe đường rừng. Quanh khu trung tâm có các tuyến đi bộ tới cây cổ thụ, thác và ghềnh trên sông, cùng đường bằng phẳng để đạp xe. Đây là cách tự do nhất để ngắm chim và bướm vào sáng sớm, khi rừng mát và nhiều hoạt động nhất.
Ngắm chim. Cát Tiên là một trong những điểm ngắm chim quen thuộc ở phía Nam với nhiều loài chim rừng đất thấp, gà lôi, công và các loài chim nước ở Bàu Sấu. Người ngắm chim nghiêm túc thường thuê hướng dẫn viên chuyên về chim của vườn, đi từ rất sớm. Mang ống nhòm, mặc quần áo màu trung tính như xanh rêu, nâu, xám, và di chuyển chậm sẽ giúp bạn thấy nhiều hơn hẳn người đi vội.
Mùa khô hay mùa mưa: nên đi khi nào
Khí hậu Cát Tiên chia hai mùa rõ rệt theo kiểu Nam Bộ – Đông Nam Bộ. Mỗi mùa có cái được và cái mất:
| Tiêu chí | Mùa khô (khoảng tháng 12 – tháng 4) | Mùa mưa (khoảng tháng 5 – tháng 11) |
|---|---|---|
| Xem thú | Dễ thấy hơn vì thú tập trung quanh nguồn nước, cây thưa lá | Khó hơn, cỏ cao và rừng rậm, thú tản ra |
| Đường rừng | Khô, dễ đi, ít vắt | Lầy lội, nhiều vắt; một số tuyến như Bàu Sấu có thể tạm đóng |
| Cảnh sắc | Một số cây rụng lá, đồng cỏ vàng | Rừng xanh mướt, sông nhiều nước, thác chảy mạnh |
| Côn trùng | Ít muỗi hơn | Nhiều muỗi, cần thuốc chống côn trùng |
| Lượng khách | Đông hơn vào cuối tuần và dịp lễ, Tết | Thưa khách, yên tĩnh |
Nếu mục tiêu chính là xem thú và vào Bàu Sấu, hãy chọn mùa khô và đặt trước. Nếu bạn thích rừng xanh, yên tĩnh và chấp nhận vắt, mùa mưa vẫn có vẻ đẹp riêng, chỉ cần hỏi trước tuyến nào còn mở. Thời tiết từng năm có thể lệch, đầu mùa mưa đôi khi đến sớm hoặc muộn vài tuần. Giai đoạn chuyển mùa, khoảng tháng 4 – 5 và tháng 11 – 12, thường là lúc cân bằng: rừng đã xanh hoặc vẫn còn xanh, đường chưa quá lầy, thú vẫn còn hay ra đồng cỏ.
Đi Cát Tiên từ TP.HCM: các bước sắp xếp
Đường đi không khó nhưng có vài điểm cần tính trước để không lỡ hoạt động buổi chiều:
- Đăng ký trước các hoạt động cần chỗ như xem thú đêm, Bàu Sấu, trung tâm cứu hộ, qua kênh chính thức của ban quản lý vườn, nhất là cuối tuần.
- Xuất phát sớm từ TP.HCM theo hướng quốc lộ 20 đi Đà Lạt, rẽ vào đường dẫn tới vườn trước khi lên vùng cao nguyên. Đi xe khách thì hỏi tuyến có điểm dừng gần đường rẽ và sắp xếp xe ôm, xe đưa đón vào bến phà.
- Qua phà sông Đồng Nai vào khu trung tâm. Phà nhỏ chạy theo giờ, buổi tối có thể dừng; tính để tới bến trước khi trời tối.
- Nhận chỗ ở trong khu trung tâm hoặc các nhà nghỉ ở bờ bên kia sông. Ở ngay trong vườn tiện cho xem thú đêm và đi rừng sáng sớm.
- Chiều đạp xe hoặc đi bộ ngắn, tối đi xem thú đêm; sáng hôm sau đi Bàu Sấu hoặc thăm trung tâm cứu hộ, trưa ra về.
Hai ngày một đêm là tối thiểu để làm được phần chính. Người mê chim hoặc muốn vào Bàu Sấu thong thả nên ở hai đêm. Tự lái ô tô thì có thể gửi xe ở bờ bên này rồi qua phà, hoặc hỏi phà có chở được xe vào khu trung tâm hay không tuỳ thời điểm. Khu vực Cát Lộc ở phía Lâm Đồng thuộc cùng vườn quốc gia nhưng cách xa khu trung tâm, khách du lịch thông thường hiếm khi vào.
Ở đâu, ăn gì và nhịp một ngày trong vườn
Chỗ ở quanh Cát Tiên chia hai kiểu. Kiểu thứ nhất là nhà nghỉ, nhà sàn và khu cắm trại do vườn vận hành ngay trong khu trung tâm, bên kia sông so với bến phà. Ở đây tiện nhất: tối ra xe xem thú chỉ cách vài bước, sáng sớm đã ở giữa rừng, nghe tiếng vượn hót từ khoảng năm giờ. Tiện nghi đơn giản, điện nước đủ dùng, có nhà ăn phục vụ bữa cơm theo giờ.
Kiểu thứ hai là các nhà nghỉ, homestay của người dân ở bờ bên này sông, gần bến phà. Không gian thoáng, có vườn cây, nhiều nơi cho thuê xe đạp và có thể hỗ trợ đặt các hoạt động trong vườn. Nhược điểm là phải canh giờ phà; nếu đăng ký xem thú đêm, hãy hỏi rõ giờ phà cuối và phương án quay về sau khi xe xem thú kết thúc.
Nhịp một ngày ở Cát Tiên khác với đi phố: dậy rất sớm vì sáng là lúc rừng sôi động nhất, nghỉ trưa vì giữa trưa thú và chim đều im, đi tiếp vào chiều muộn và tối. Người quen thức khuya, dậy muộn sẽ thấy rừng “vắng” chỉ vì đến sai giờ. Mang theo đồ ăn nhẹ và nước cho buổi sáng, vì nhà ăn chưa chắc đã mở khi bạn bắt đầu đi.
Quy định và an toàn khi đi rừng Cát Tiên
Vườn quốc gia là rừng đặc dụng, các quy định ở đây vừa để bảo vệ rừng vừa để bảo vệ chính bạn:
- Không đi bộ vào rừng ngoài các tuyến được phép, không đi một mình trên tuyến dài; báo với kiểm lâm trước khi đi.
- Không cho thú ăn, không lại gần thú lớn như bò tót, heo rừng, nhất là khi chúng có con nhỏ.
- Ở Bàu Sấu, đứng cách xa mép nước, nghe theo hướng dẫn viên; cá sấu nằm im rất khó thấy.
- Mặc quần dài, tất dài chống vắt; mang thuốc chống côn trùng; kiểm tra cơ thể sau khi đi rừng.
- Không hái lan, nhặt hạt, bắt côn trùng hay mang bất cứ sinh vật nào ra khỏi vườn.
- Không xả rác, không bật loa, không dùng đèn flash chụp thú ban đêm; ánh chớp làm thú hoảng và mất phương hướng.
Nếu bị thương hay thấy không khoẻ khi đang trong rừng, báo ngay cho hướng dẫn viên hoặc kiểm lâm; cơ sở y tế gần nhất ở ngoài khu trung tâm, mất thời gian di chuyển. Mang theo thuốc cá nhân đủ dùng và một túi sơ cứu nhỏ là thói quen tốt cho mọi chuyến đi rừng. Trẻ em đi xem thú đêm cần ngồi yên trên xe suốt hành trình, mặc áo dài tay vì côn trùng bị đèn thu hút; trẻ quá nhỏ dễ mệt và khó giữ im lặng, nên cân nhắc cho bé đi tuyến ngắn ban ngày.
Câu hỏi thường gặp
Vườn quốc gia Cát Tiên thuộc tỉnh nào?
Sau sáp nhập 7/2025, Cát Tiên trải trên địa bàn tỉnh Đồng Nai (đã gồm Bình Phước cũ) và tỉnh Lâm Đồng. Khu trung tâm đón khách nằm ở phía Đồng Nai, bên bờ sông Đồng Nai, phải qua phà nhỏ để vào.
Xem thú đêm ở Cát Tiên có chắc thấy thú không?
Không có gì chắc chắn với thú hoang, nhưng nai, hoẵng, heo rừng và cầy là những loài khá thường gặp trên đồng cỏ khi đi đêm, nhất là mùa khô. Thú lớn như bò tót hay gấu thì hiếm thấy, đừng kỳ vọng như đi vườn thú.
Có thể tự đi bộ vào Bàu Sấu không?
Không nên và thường không được phép. Đường vào Bàu Sấu dài, qua rừng, có cá sấu ở đầm, nên phải đăng ký với ban quản lý và đi cùng hướng dẫn viên hoặc kiểm lâm. Mùa mưa tuyến này có thể tạm đóng vì lầy lội.
Đi Cát Tiên trong ngày từ TP.HCM được không?
Có thể đi trong ngày nếu xuất phát rất sớm, nhưng bạn sẽ bỏ lỡ xem thú đêm và gần như không kịp vào Bàu Sấu. Ở lại ít nhất một đêm trong hoặc gần khu trung tâm mới tận dụng được giá trị của chuyến đi.
Đi Cát Tiên mùa mưa có nên không?
Mùa mưa rừng xanh đẹp và vắng khách, nhưng đường lầy, nhiều vắt và muỗi, xem thú khó hơn và một số tuyến có thể đóng. Nếu đi mùa này, hãy hỏi trước tuyến nào còn mở và chuẩn bị tất chống vắt, áo mưa, thuốc chống côn trùng.
Trung tâm cứu hộ linh trưởng ở Cát Tiên có tham quan được không?
Có, khách thường được tham quan theo lịch có hướng dẫn, đi thuyền ra đảo giữa sông. Mục đích chính của trung tâm là phục hồi để thả thú về rừng, nên số lượt khách và giờ tham quan có giới hạn; hãy đăng ký trước.