Một chuyến Bạch Mã trọn vẹn gồm bốn phần: đi đường dốc lên đỉnh và leo Vọng Hải Đài nhìn xuống đầm phá và biển, đi bộ dọc suối Ngũ Hồ với chuỗi hồ nước nối bằng những thác nhỏ, xuống hàng trăm bậc tới chân thác Đỗ Quyên, và dạo quanh dấu tích các biệt thự nghỉ mát người Pháp dựng trên núi từ những năm 1930. Một ngày đủ cho phần chính nếu đi sớm từ Huế hoặc Đà Nẵng; ngủ lại trên núi cho bạn thêm bình minh và sương sớm, thứ làm nên tên tuổi của Bạch Mã.
Vườn quốc gia Bạch Mã thành lập năm 1991, nằm chủ yếu trên địa bàn thành phố Huế, phần mở rộng phía nam thuộc Đà Nẵng (trước là Quảng Nam). Đỉnh Bạch Mã cao khoảng 1.450 m, chỉ cách bờ biển một quãng ngắn, nên khí hậu trên núi mát hơn hẳn đồng bằng nhưng cũng là một trong những nơi mưa nhiều nhất Việt Nam. Bài này giúp bạn chọn mùa, chia tuyến bộ, và hiểu vì sao đường lên đỉnh có lúc đóng.
Bạch Mã có gì: núi sát biển và một khu nghỉ mát bị bỏ quên
Bạch Mã nằm ở chỗ dãy Trường Sơn đâm ngang ra biển, tạo thành bức tường khí hậu giữa miền Trung phía bắc và phía nam. Đứng trên đỉnh vào ngày quang, bạn nhìn thấy cùng lúc rừng núi trùng điệp phía tây, đầm Cầu Hai và vùng biển Lăng Cô phía đông. Sự chênh lệch độ cao lớn trong một khoảng cách ngắn làm cho rừng ở đây đổi kiểu rất nhanh: dưới chân là rừng nhiệt đới thường xanh, lên cao là rừng ẩm á nhiệt đới, cây phủ rêu, thường xuyên chìm trong mây.
Từ những năm 1930, người Pháp chọn đỉnh Bạch Mã làm khu nghỉ mát cho viên chức ở Huế và các vùng lân cận, xây đường lên núi, biệt thự, bưu điện, khách sạn. Chiến tranh và thời gian đã biến phần lớn công trình thành phế tích phủ rêu và dây leo. Ngày nay dạo giữa những bức tường đá cũ trong sương là một trong những trải nghiệm riêng của Bạch Mã; một vài ngôi nhà đã được tu sửa để đón khách.
Vườn quốc gia cũng là nơi sống của nhiều loài chim, trong đó có các loài trĩ, gà lôi; người ngắm chim đến đây từ sáng sớm trên các đường mòn. Một chi tiết ít người để ý là sự đổi khác giữa chân núi và đỉnh núi chỉ trong chưa đầy một giờ xe: dưới chân có thể nắng nóng như mọi nơi ở đồng bằng, lên tới khu đỉnh đã phải mặc áo khoác, sương lùa qua đường và cây cối phủ rêu dày. Với khách thông thường, rừng Bạch Mã là rừng để đi bộ, nghe tiếng suối và cảm nhận khí hậu mát lạnh hiếm có giữa miền Trung nắng nóng.
Các tuyến đi bộ chính trên Bạch Mã
Hầu hết các tuyến xuất phát từ những điểm dọc con đường dốc lên đỉnh. Thời gian dưới đây là ước lượng cho người có sức khoẻ bình thường, đi chậm và dừng chụp ảnh:
| Tuyến | Đặc điểm | Thời gian ước lượng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Vọng Hải Đài | Leo bậc ngắn từ khu đỉnh lên đài quan sát, nhìn ra biển và đầm phá | Dưới một giờ đi và về | Ngày mây mù có thể không thấy gì; nên lên sáng sớm |
| Ngũ Hồ | Đi dọc suối qua năm hồ nước trong, nối bằng những thác nhỏ | Khoảng một đến hai giờ | Đá ven suối trơn; tắm chỉ ở chỗ nước nông, không tắm sau mưa |
| Thác Đỗ Quyên | Xuống hàng trăm bậc đá tới chân thác cao, mùa hoa đỗ quyên nở dọc suối | Nửa buổi, phần lên lại rất mệt | Phải tự lượng sức; mùa mưa có thể đóng |
| Đường mòn trong rừng thấp | Một số tuyến ngắn gần cổng vườn, đi dưới tán rừng nhiệt đới | Một đến hai giờ | Hợp gia đình có trẻ nhỏ, người không lên đỉnh |
| Dạo khu biệt thự cũ | Đi bộ trên đường nhỏ quanh đỉnh, xem phế tích biệt thự | Tuỳ hứng | Không trèo vào công trình đổ nát |
Thác Đỗ Quyên là tuyến đáng đi nhất nhưng cũng là tuyến nhiều người đánh giá thấp. Đi xuống thì nhẹ, nhưng leo lên lại hàng trăm bậc trong không khí ẩm thường làm người ít vận động kiệt sức. Nếu đi cùng người lớn tuổi, nên để họ nghỉ ở Ngũ Hồ hoặc khu đỉnh. Tên thác lấy từ hoa đỗ quyên mọc dọc suối, thường nở vào khoảng tháng 2 đến tháng 4, tuỳ năm.
Mùa nào lên Bạch Mã
Khoảng tháng 3 đến tháng 8 là mùa đẹp nhất. Trời ít mưa, đường lên đỉnh thông, tầm nhìn từ Vọng Hải Đài tốt hơn. Trong khi đồng bằng Huế, Đà Nẵng nóng gay gắt mùa hè, trên đỉnh vẫn mát dễ chịu, buổi tối có thể cần áo khoác mỏng.
Khoảng tháng 9 đến tháng 12 là mùa mưa lớn. Đây là giai đoạn mưa tập trung của vùng Huế – Đà Nẵng, Bạch Mã lại là nơi đón mưa rất nhiều. Đường lên đỉnh dễ sạt lở, các tuyến dọc suối và thác nguy hiểm vì nước lên nhanh. Ban quản lý có thể tạm đóng đường lên đỉnh và các tuyến bộ trong những đợt mưa lớn.
Tháng 1 và tháng 2 trời lạnh, nhiều sương. Mưa giảm dần, rừng phủ mây gần như cả ngày, khung cảnh huyền ảo nhưng ẩm ướt và lạnh. Đây cũng là lúc hoa đỗ quyên bắt đầu nở ở một số năm.
Luôn hỏi trước khi đi. Vì thời tiết trên núi đổi nhanh, dù là mùa khô, hãy liên hệ trung tâm du khách của vườn hoặc theo dõi kênh thông tin chính thức để biết đường và các tuyến có mở hay không trước khi xuất phát.
Đi Bạch Mã thế nào
Bạch Mã gần quốc lộ 1, nằm giữa Huế và Đà Nẵng nên dễ ghép vào lịch trình miền Trung. Trình tự thường gặp:
- Từ Huế hoặc Đà Nẵng đi theo quốc lộ 1 tới vùng Cầu Hai, rẽ vào đường dẫn tới cổng vườn. Từ trung tâm Huế mất chừng một giờ; từ Đà Nẵng qua hầm Hải Vân xa hơn một chút.
- Mua vé và hỏi tình hình đường ở trung tâm du khách gần cổng. Hỏi quy định xe lên đỉnh; tuỳ thời điểm, vườn có thể khuyến khích hoặc yêu cầu dùng xe của vườn trên đường núi.
- Lên đỉnh bằng đường dốc dài gần hai mươi cây số, nhiều khúc cua gấp, mặt đường hẹp. Người tự lái cần quen đường đèo, đi số thấp khi xuống.
- Đi các tuyến bộ theo thứ tự: Vọng Hải Đài sáng sớm khi trời còn trong, Ngũ Hồ hoặc thác Đỗ Quyên giữa ngày, dạo khu biệt thự cũ buổi chiều.
- Xuống núi trước khi trời tối nếu không ngủ lại; sương mù buổi chiều có thể làm tầm nhìn trên đường dốc giảm mạnh.
Ngủ lại trên đỉnh là lựa chọn hợp cho người muốn ngắm bình minh và sương mù. Chỗ ở trên núi ít và đơn giản, một số là biệt thự cũ đã tu sửa, nên đặt trước, mang áo ấm và đèn pin. Đồ ăn trên đỉnh không phong phú; hỏi trước về bữa ăn hoặc mang theo đồ khô.
An toàn khi đi suối và thác ở Bạch Mã
Phần lớn tai nạn ở các vùng núi sát biển miền Trung đến từ nước: lũ quét, đá trơn, hồ sâu dưới chân thác. Bạch Mã cũng không ngoại lệ:
- Không tắm hay lội qua suối khi trời vừa mưa hoặc đang mưa ở thượng nguồn; nước có thể dâng trong vài phút.
- Đá phủ rêu ven suối rất trơn; đi giày đế bám, không nhảy từ đá này sang đá khác.
- Hồ dưới chân thác thường sâu và có dòng xoáy; chỉ ngâm chân ở chỗ nước nông, trẻ em luôn có người lớn bên cạnh.
- Đi theo đường mòn đã đánh dấu, không tự mở lối tắt trong rừng; sương mù làm mất phương hướng rất nhanh.
- Báo với nhân viên vườn tuyến bạn đi và giờ dự kiến quay lại, nhất là khi đi thác Đỗ Quyên.
- Mang đủ nước, áo mưa, áo khoác mỏng; nhiệt độ trên đỉnh có thể thấp hơn chân núi nhiều.
Khu biệt thự cũ phần lớn là phế tích, tường có thể sập, nền có hố. Chụp ảnh từ bên ngoài, đừng trèo lên mái hay vào bên trong những căn nhà không có lối đi. Không khắc tên, vẽ lên tường đá; đó là một phần lịch sử của vùng núi này.
Bạch Mã cho người đi chậm: ngắm chim, chụp sương, ngủ lại
Phần đông khách lên Bạch Mã trong nửa ngày, đi Vọng Hải Đài và Ngũ Hồ rồi xuống. Người ở lại lâu hơn thường nhận được thứ khác: buổi sáng sớm trên khu đỉnh, khi mây còn nằm dưới chân núi và các đỉnh xa nhô lên như đảo, là khung cảnh mà khách đi trong ngày hầu như không thấy. Giờ đó cũng là lúc chim hoạt động mạnh nhất; người mê chim thường đi chậm dọc con đường dốc, dừng ở những khúc có tán rừng mở, nghe tiếng trước rồi mới tìm bằng ống nhòm.
Với người chụp ảnh, sương ở Bạch Mã vừa là quà vừa là thử thách. Ống kính và máy ảnh dễ đọng hơi nước khi chuyển từ phòng ấm ra ngoài trời ẩm lạnh; mang khăn lau, túi hút ẩm và để máy làm quen nhiệt độ vài phút trước khi chụp. Những bức tường biệt thự cũ phủ rêu, con đường đá chìm trong mây, thác Đỗ Quyên sau một đêm mưa nhỏ là những đề tài đáng thử. Người không chụp ảnh cũng nên dành một buổi chiều ngồi yên ở khu đỉnh, xem mây kéo qua rồi tan; Bạch Mã chậm thì mới thấy hết.
Ghép Bạch Mã vào hành trình Huế – Đà Nẵng
Bạch Mã hợp nhất cho những ai đã đi Huế và Đà Nẵng vài lần, muốn một ngày ra khỏi phố, hoặc đi vào mùa hè nắng gắt và cần chỗ mát. Một hành trình phổ biến là từ Huế đi Bạch Mã buổi sáng, chiều xuống núi ghé vùng đầm Lập An và biển Lăng Cô, tối qua hầm hoặc đèo Hải Vân vào Đà Nẵng. Theo chiều ngược lại cũng được.
Người thích rừng có thể ghép Bạch Mã với các điểm rừng núi khác của miền Trung: vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng ở Quảng Trị phía bắc, hoặc vùng núi phía tây Đà Nẵng. Người thích biển thì ghép với Lăng Cô và các bãi ở Đà Nẵng. Người đi xe máy xuyên Việt thường chọn Bạch Mã làm một chặng nghỉ chân giữa đoạn Huế – Đà Nẵng, nhưng nên nhớ đường lên đỉnh dốc và dài, xe chở nặng hành lý sẽ rất vất vả; gửi bớt đồ ở dưới chân núi nếu có thể. Bạch Mã ngắn ngày, gọn, nên rất dễ đặt vào giữa một lịch trình dài.
Điều quan trọng nhất là đừng xếp Bạch Mã vào giữa mùa mưa lớn chỉ vì lịch trình cho phép. Một ngày đẹp trời trên đỉnh, thấy được biển và đầm phá dưới chân, đáng hơn nhiều lần một ngày lên núi chỉ thấy mây trắng và đường trơn. Nếu đến nơi mà trời mù, hãy đi Ngũ Hồ và dạo rừng thấp thay vì cố leo Vọng Hải Đài.
Câu hỏi thường gặp
Vườn quốc gia Bạch Mã ở đâu?
Bạch Mã nằm chủ yếu trên địa bàn thành phố Huế, phần mở rộng phía nam thuộc Đà Nẵng (trước là Quảng Nam). Cổng vườn gần quốc lộ 1, từ trung tâm Huế đi khoảng một giờ, từ Đà Nẵng xa hơn một chút qua hầm Hải Vân.
Đỉnh Bạch Mã cao bao nhiêu?
Đỉnh Bạch Mã cao khoảng 1.450 m, chỉ cách bờ biển một quãng ngắn nên từ đỉnh có thể nhìn thấy đầm phá và biển vào ngày trời quang. Khí hậu trên đỉnh mát hơn đồng bằng nhiều, mùa hè vẫn dễ chịu.
Đi thác Đỗ Quyên có khó không?
Đường xuống chân thác là hàng trăm bậc đá, đi xuống không khó nhưng leo lên lại rất mệt, nhất là trong không khí ẩm. Người ít vận động, người lớn tuổi hay có bệnh tim mạch nên cân nhắc và chọn Ngũ Hồ thay thế.
Mùa mưa có lên được Bạch Mã không?
Vào khoảng tháng 9 đến tháng 12, mưa lớn có thể khiến đường lên đỉnh và các tuyến suối thác tạm đóng vì sạt lở và lũ. Nếu đi mùa này, hãy hỏi ban quản lý trước và chuẩn bị phương án đi các tuyến thấp hoặc đổi lịch.
Có thể ngủ lại trên đỉnh Bạch Mã không?
Có một số chỗ ở trên núi, trong đó có biệt thự cũ được tu sửa, tiện nghi đơn giản và số lượng ít. Ngủ lại giúp ngắm bình minh, sương sớm; nên đặt trước, mang áo ấm, đèn pin và hỏi kỹ về bữa ăn.
Tự lái xe máy lên đỉnh Bạch Mã có được không?
Quy định về phương tiện trên đường lên đỉnh có thể thay đổi theo thời điểm, có lúc vườn khuyến khích dùng xe của vườn. Hãy hỏi tại trung tâm du khách; nếu được tự lái, chỉ đi khi quen đường đèo dốc và tránh lúc sương mù dày.