Muốn tắm biển an toàn, hãy tắm ở bãi có cứu hộ và trong khu vực được phép, tránh chỗ có cờ hay biển cảnh báo, không tắm khi sóng lớn, khi trời tối hoặc sau khi uống rượu bia, và học cách nhận ra dòng rút: một dải nước trông phẳng lặng, sẫm màu hơn, có bọt và rác trôi ra phía ngoài. Nếu bị dòng rút kéo ra xa, đừng bơi ngược vào bờ mà bơi song song với bờ để thoát khỏi dòng, rồi mới bơi vào; nếu đuối sức thì thả nổi và giơ tay ra hiệu.
Đuối nước khi tắm biển là một trong những tai nạn đáng tiếc nhất của mùa du lịch hè, và nhiều trường hợp xảy ra với người biết bơi. Bài này giải thích cơ chế của dòng rút, cách đọc bãi biển trước khi xuống nước, những nguy hiểm khác như đá ngầm, sứa, cầu gai, và cách giữ an toàn cho trẻ nhỏ. Bài viết theo nguyên lý chung; mỗi bãi biển có đặc điểm riêng, nên luôn nghe hướng dẫn của đội cứu hộ tại chỗ.
Dòng rút là gì và vì sao nguy hiểm
Dòng rút, còn gọi là dòng chảy xa bờ, là một dòng nước hẹp chảy mạnh từ vùng sát bờ ra phía ngoài biển. Khi sóng đánh vào bờ, nước dồn lên rồi phải tìm đường thoát trở ra. Ở những chỗ có rãnh sâu giữa các doi cát, chỗ gần mỏm đá, kè, cầu tàu, nước thoát tập trung thành một luồng chảy nhanh. Người đang đứng ở mực nước ngang ngực có thể bị kéo ra chỗ sâu chỉ trong ít phút.
Điều làm dòng rút nguy hiểm không phải là nó kéo người xuống đáy, vì nó không làm vậy, mà là phản ứng của người bị cuốn. Thấy mình bị kéo ra xa, phần lớn mọi người hoảng hốt và cố bơi thẳng vào bờ, tức là bơi ngược dòng. Dòng rút có thể chảy nhanh hơn tốc độ bơi của một người bơi khá, nên sau vài phút người bơi kiệt sức và đuối nước. Đây là lý do nhiều vụ đuối nước xảy ra với người biết bơi.
Dòng rút có thể xuất hiện ở bất kỳ bãi biển có sóng nào, kể cả những ngày trời đẹp. Vị trí của nó có thể thay đổi theo thuỷ triều và hình dạng doi cát. Vì vậy một bãi biển an toàn hôm qua chưa chắc an toàn hôm nay ở đúng chỗ đó.
Ngoài dòng rút, bãi biển còn có những hiện tượng dễ bị xem nhẹ. Sóng vỡ sát bờ ở bãi dốc có thể quật ngã người lớn và kéo trẻ nhỏ theo khi rút. Hố sâu bất ngờ giữa vùng nước nông, do cát bị khoét theo dòng chảy, làm người đang đứng bỗng hụt chân. Thuỷ triều lên nhanh ở những bãi bằng có thể cắt đường về của người đang đi ra các doi cát, mỏm đá xa bờ. Hiểu những hiện tượng này giúp bạn đọc bãi biển như người địa phương thay vì chỉ nhìn thấy làn nước xanh.
Cách nhận ra dòng rút từ trên bờ
Trước khi xuống nước, dành vài phút đứng trên chỗ cao nhìn ra bãi. Những dấu hiệu của dòng rút:
- Một dải nước hẹp trông phẳng lặng hơn hai bên, ít sóng vỡ trắng, dễ khiến người ta tưởng đó là chỗ êm để tắm.
- Màu nước ở dải đó sẫm hơn vì sâu hơn, hoặc đục hơn vì cát bị khuấy lên.
- Bọt biển, rong, rác trôi đều đặn ra phía ngoài thay vì dạt vào bờ.
- Sóng bị đứt đoạn ở một khoảng, hai bên vẫn có sóng vỡ.
- Vùng nước gần mỏm đá, kè chắn sóng, cầu tàu, nơi hay có dòng chảy mạnh.
Nhận ra dòng rút không phải lúc nào cũng dễ, ngay cả với người có kinh nghiệm. Vì vậy cách an toàn nhất vẫn là tắm ở khu vực có cứu hộ, nơi họ đã quan sát bãi và cắm cờ, biển báo ở những chỗ nguy hiểm. Nếu thấy cờ đỏ hay biển cấm tắm ở đoạn nào, đừng xuống nước ở đoạn đó, dù trông có vẻ êm.
Nếu bị dòng rút cuốn: làm theo thứ tự
Ghi nhớ trình tự này trước khi xuống nước, vì lúc hoảng sẽ không kịp nghĩ:
- Giữ bình tĩnh. Dòng rút không kéo bạn xuống đáy; nó chỉ đưa bạn ra xa bờ.
- Đừng bơi thẳng vào bờ ngược dòng. Đây là phản xạ tự nhiên nhưng làm bạn kiệt sức nhanh nhất.
- Bơi song song với bờ, sang trái hoặc sang phải, cho đến khi cảm thấy không còn bị kéo. Dòng rút thường hẹp, bơi ngang vài chục mét là có thể ra khỏi.
- Khi đã ra khỏi dòng, bơi chéo vào bờ, tận dụng sóng đẩy vào.
- Nếu quá mệt hoặc không bơi tốt, thả nổi trên lưng, thở đều, để dòng đưa bạn ra tới chỗ nó yếu dần, thường ở ngoài vùng sóng vỡ.
- Giơ tay vẫy và gọi to để cứu hộ hoặc người trên bờ thấy.
Nếu thấy người khác bị cuốn, đừng lao ra cứu khi không có kỹ năng và dụng cụ, vì rất nhiều trường hợp người cứu cũng bị đuối. Gọi cứu hộ, ném phao, ván, can nhựa hay bất cứ vật nổi nào cho người bị nạn, chỉ hướng cho họ bơi song song bờ, và gọi 112 hoặc 115.
Đọc điều kiện bãi biển trước khi xuống nước
Ngoài dòng rút, nhiều yếu tố khác quyết định hôm đó có nên tắm hay không. Bảng tổng hợp theo nguyên tắc chung:
| Điều kiện | Rủi ro | Nên làm |
|---|---|---|
| Sóng lớn, gió mạnh, có tin áp thấp, bão | Sóng đánh ngã, dòng rút mạnh, khó bơi vào | Không xuống nước, chỉ dạo bờ |
| Trời tối, sáng quá sớm | Không ai nhìn thấy khi gặp nạn, cứu hộ chưa trực | Tắm trong giờ cứu hộ làm việc |
| Sau khi ăn no, uống rượu bia | Phản xạ chậm, dễ chuột rút, mất sức | Nghỉ ngơi, không tắm khi đã uống |
| Bãi đá, ghềnh, gần mỏm đá | Đá ngầm, hàu, cầu gai, sóng đập vào đá | Đi giày lội nước, không nhảy từ đá xuống |
| Nước đục sau mưa, gần cửa sông | Không thấy đáy, rác, dòng chảy cửa sông | Tắm ở bãi khác, nước trong hơn |
| Mùa sứa xuất hiện nhiều | Bị sứa đốt gây đau rát, có loài gây phản ứng nặng | Hỏi người địa phương, mặc áo dài tay khi bơi |
Nguyên tắc chung là khi phân vân, hãy chọn không xuống nước. Bãi biển vẫn đẹp để đi dạo, ngắm hoàng hôn, và hôm sau có thể êm hơn. Ở nhiều vùng biển miền Trung, mùa hè thường êm hơn cuối năm; ở bờ tây Phú Quốc và các đảo vịnh Thái Lan, mùa gió tây nam làm biển động hơn.
Sứa, cầu gai, đá ngầm và những vết thương hay gặp
Sứa đốt. Phần lớn sứa ở biển Việt Nam gây đau rát, nổi mẩn đỏ. Rời khỏi nước, gỡ xúc tu còn dính bằng vật cứng như mép thẻ nhựa, không dùng tay trần. Rửa bằng nước biển, không chà xát, không dùng nước ngọt vì có thể làm tình trạng nặng hơn. Nếu đau dữ dội, khó thở, choáng, sưng lan rộng, phải đến cơ sở y tế ngay hoặc gọi 115.
Cầu gai, nhím biển. Gai nhím biển đâm vào chân rất đau và dễ gãy trong da. Giày lội nước là cách phòng tốt nhất khi đi trên bãi đá, rạn. Bị đâm sâu, gai gãy trong da, vết thương sưng đỏ thì nên đi khám để xử lý, tránh nhiễm trùng.
Đá ngầm, hàu bám. Vết cắt từ hàu, đá ngầm thường nông nhưng dễ nhiễm trùng vì nước biển và cát. Rửa sạch bằng nước sạch, sát khuẩn, băng lại, theo dõi dấu hiệu sưng, mưng mủ.
Nhảy từ mỏm đá xuống nước. Đây là nguyên nhân của nhiều chấn thương cột sống nghiêm trọng. Độ sâu nước thay đổi theo thuỷ triều và có thể có đá ngầm không thấy được. Không nhảy ở chỗ chưa được kiểm tra và không có người hướng dẫn.
Say nắng, mất nước. Ở trên bãi cả buổi trưa, bơi lâu ngoài nắng rất dễ mất nước. Uống đủ nước, nghỉ trong bóng râm, tránh khoảng giữa trưa.
Giữ an toàn cho trẻ em khi tắm biển
Trẻ em đuối nước nhanh và thường không la hét hay vùng vẫy như phim ảnh. Một đứa trẻ đang đuối có thể chỉ ngửa đầu lên, miệng ngang mặt nước, không gọi được. Vì vậy nguyên tắc số một là luôn có một người lớn nhìn trẻ liên tục khi trẻ ở dưới nước hoặc ở mép nước, không xem điện thoại, không đứng xa. Với nhóm đông, phân công rõ ai trông trẻ trong từng khoảng thời gian, tránh tình huống ai cũng nghĩ người khác đang trông.
Áo phao phù hợp với cân nặng của trẻ an toàn hơn phao bơi tròn hay phao tay, vì phao tròn có thể lật, trẻ tuột ra. Cho trẻ chơi ở vùng nước nông, gần bờ, trong khu vực có cứu hộ. Sóng tưởng nhỏ với người lớn có thể đánh ngã trẻ và kéo ra xa khi rút.
Dạy trẻ lớn hơn một chút những điều cơ bản: không xuống nước khi không có người lớn, gặp dòng nước kéo ra thì thả nổi và giơ tay, không bám vào bạn đang đuối. Học bơi là việc nên làm, nhưng biết bơi trong bể không đồng nghĩa với an toàn ở biển có sóng và dòng chảy. Với trẻ mới biết bơi, buổi tắm biển đầu tiên nên là buổi làm quen với sóng ở vùng nước ngang gối, có người lớn đứng cạnh.
Thói quen nhỏ giúp mỗi lần tắm biển an toàn hơn
Đến bãi mới, hỏi người địa phương hoặc đội cứu hộ về chỗ nên tắm và chỗ nên tránh. Người làm nghề biển và cứu hộ biết bãi của họ rõ hơn bất kỳ ứng dụng nào. Ghi nhớ vị trí trạm cứu hộ và một mốc trên bờ, như một chòi canh hay hàng dừa, để khi ở dưới nước biết mình có đang bị trôi dạt hay không.
Đừng tắm một mình, nhất là ở bãi vắng. Không bơi quá xa ra ngoài vùng sóng vỡ dù thấy nước êm, vì càng xa bờ càng khó được nhìn thấy khi gặp nạn. Không mang phao, ván, đệm hơi ra xa khi có gió thổi từ bờ ra, vì gió có thể đẩy cả người lẫn phao trôi ra rất nhanh.
Cuối cùng, giữ sức. Bơi khi đã mệt sau chặng đi dài, sau bữa nhậu hay khi đang say nắng làm tăng nguy cơ chuột rút và đuối nước. Một buổi tắm biển ngắn lúc sáng sớm hoặc chiều muộn trong giờ cứu hộ, khi nắng đã dịu và cơ thể khoẻ, thường dễ chịu và an toàn hơn nhiều so với một buổi trưa dài dưới nắng gắt.
Câu hỏi thường gặp
Biết bơi rồi có cần lo về dòng rút không?
Có. Dòng rút có thể chảy nhanh hơn tốc độ bơi của người bơi khá. Nhiều vụ đuối nước xảy ra với người biết bơi vì họ cố bơi ngược dòng vào bờ đến kiệt sức. Biết bơi giúp bạn có thêm thời gian, nhưng cần biết cách bơi song song bờ để thoát.
Làm sao biết bãi biển có cứu hộ hay không?
Bãi có cứu hộ thường có chòi canh, người mặc đồng phục cứu hộ, phao cứu sinh và cờ hoặc biển báo khu vực tắm. Hỏi chỗ ở hoặc người dân về giờ cứu hộ làm việc. Bãi vắng, bãi hoang không có cứu hộ thì không nên tắm xa bờ, nhất là khi có sóng.
Bị sứa đốt nên xử lý thế nào?
Rời khỏi nước, gỡ xúc tu bằng vật cứng, không dùng tay trần, rửa bằng nước biển, không chà xát và không rửa nước ngọt. Phần lớn trường hợp chỉ đau rát và tự đỡ. Nếu khó thở, choáng, đau dữ dội hoặc sưng lan rộng, phải đến cơ sở y tế hoặc gọi 115.
Tắm biển lúc nào trong ngày là an toàn nhất?
Thường là buổi sáng và chiều muộn trong giờ đội cứu hộ làm việc, khi nắng dịu và có người quan sát. Không nên tắm khi trời tối, sáng quá sớm trước giờ cứu hộ, giữa trưa nắng gắt, hoặc khi có sóng lớn, gió mạnh, tin thời tiết xấu.
Trẻ nhỏ nên dùng phao gì khi tắm biển?
Áo phao đúng cỡ theo cân nặng của trẻ an toàn hơn phao tròn hay phao tay, vì phao tròn có thể lật và trẻ dễ tuột ra. Dù có áo phao, người lớn vẫn phải luôn ở gần và nhìn trẻ liên tục, cho trẻ chơi ở vùng nước nông gần bờ.
Thấy người bị cuốn ra xa thì nên làm gì?
Gọi to cho cứu hộ và người xung quanh, ném phao hoặc vật nổi như can nhựa, ván cho người bị nạn, hướng dẫn họ bơi song song với bờ. Gọi 112 hoặc 115. Không lao ra cứu khi không có kỹ năng cứu đuối và dụng cụ, vì người cứu cũng dễ bị đuối.