Làng chài đẹp ở Việt Nam: Cửa Vạn, Mũi Né, Vĩnh Hy, Nhơn Lý, Hàm Ninh và giờ đẹp

Làng chài đẹp nhất là lúc thuyền về, thường vào sáng sớm từ khoảng 5 đến 7 giờ, khi bãi biển thành chợ cá, thuyền thúng chở cá vào bờ. Những làng chài dễ đến và đáng xem gồm: làng chài trên vịnh Hạ Long – Bái Tử Long (Quảng Ninh), làng chài Mũi Né (Lâm Đồng, trước là Bình Thuận), vịnh Vĩnh Hy (Khánh Hòa, trước là Ninh Thuận), Nhơn Lý gần Quy Nhơn (Gia Lai, trước là Bình Định) và Hàm Ninh ở Phú Quốc (An Giang, trước là Kiên Giang).

Làng chài không có nhà cổ trăm tuổi hay di tích xếp hạng như làng cổ đồng bằng, nhưng là kiểu làng còn sống theo nhịp rất xưa: theo con nước, theo mùa gió, theo con cá. Khách đến làng chài không phải để tham quan một công trình mà để xem một nhịp sống. Bài này chỉ ra nên đến giờ nào, đứng ở đâu cho không vướng việc, và những làng chài nào hợp đi kèm chuyến biển của bạn.

Làng chài khác làng cổ ở chỗ nào

Ở làng cổ, giờ đẹp do ánh sáng quyết định; ở làng chài, giờ đẹp do con nước và giờ ra khơi quyết định. Phần lớn thuyền nhỏ ven bờ đi đêm, đánh lưới, thả câu, rồi về bến lúc tờ mờ sáng. Chợ cá trên bãi họp ngay khi thuyền cập bến, có khi chỉ kéo dài một hai giờ là tan. Đến lúc 9 – 10 giờ sáng, bãi chỉ còn thuyền nằm phơi và vài người vá lưới. Vì vậy, muốn thấy làng chài sống động, gần như bắt buộc phải dậy sớm.

Thứ hai là mùa. Mỗi vùng biển có mùa gió riêng: miền Bắc có gió mùa đông bắc lạnh, biển động vào mùa đông; miền Trung có mùa mưa bão vào khoảng tháng 9 – 12; vùng biển phía Nam và vịnh Thái Lan có mùa gió tây nam vào khoảng giữa năm. Những ngày biển động, thuyền không ra khơi, chợ cá không họp, làng chài im lặng. Đi trong mùa biển êm của từng vùng là cách chắc nhất để thấy làng đang làm việc.

Thứ ba là làng chài là nơi làm ăn, không phải sân khấu. Thuyền cập bến là lúc mọi người tất bật nhất: kéo thúng, chuyển cá, cân hàng, rửa lưới. Một người khách đứng chắn lối kéo thuyền, hay giơ máy sát mặt người đang khiêng thúng cá, là đang làm khó công việc của họ. Xem làng chài đúng cách là đứng ở rìa, quan sát, và nếu muốn mua thì mua nhanh, gọn.

Làng chài trên vịnh Hạ Long và Bái Tử Long

Vịnh Hạ Long từng có nhiều làng chài nổi, nhà bè san sát dưới chân núi đá vôi, người dân sống trọn đời trên mặt nước. Làng chài Cửa Vạn là nơi được nhắc nhiều nhất, nằm trong vùng lõi của vịnh. Từ giữa thập niên 2010, phần lớn hộ dân ở các làng chài trên vịnh đã chuyển lên bờ theo chương trình tái định cư của tỉnh Quảng Ninh, để cải thiện điều kiện sống và giảm ô nhiễm vùng vịnh. Một phần làng nổi được giữ lại, có người làm nghề phục vụ khách tham quan, chèo đò, nuôi trồng.

Khách thường đến Cửa Vạn trên các tuyến tàu tham quan vịnh, sau đó chuyển sang đò nan do người địa phương chèo hoặc tự chèo thuyền kayak quanh làng, nếu tuyến cho phép. Cảnh đẹp nhất là buổi sáng sớm, khi sương còn quanh núi và mặt nước phẳng như gương. Ở vịnh Bái Tử Long, làng chài Vung Viêng được nhiều người tìm vì vắng hơn, cảnh núi đá bao quanh, đi được trên các tuyến tàu ngủ đêm.

Tuyến tàu, điểm dừng và việc chèo kayak trong vịnh do ban quản lý quy định và có thể thay đổi theo từng thời kỳ, nên xem thông báo khi đặt chuyến. Mùa đi vịnh dễ chịu nhất khoảng tháng 3 đến tháng 5 và tháng 9 đến tháng 11; mùa hè có thể có bão, mùa đông lạnh và nhiều sương mù.

Làng chài miền Trung: thuyền thúng và những vịnh nhỏ

Mũi Né (Lâm Đồng, trước là Bình Thuận). Làng chài Mũi Né nổi tiếng với cảnh hàng trăm thuyền thúng tròn và thuyền máy neo kín mặt vịnh. Từ trên con dốc ven đường nhìn xuống lúc sáng sớm sẽ thấy cả bãi biển thành chợ cá, người đội thúng, đẩy xe chở hải sản. Đây là một trong những làng chài dễ xem nhất vì nằm sát đường ven biển, đi bộ từ các khu nghỉ quanh Mũi Né tới được.

Vĩnh Hy (Khánh Hòa, trước là Ninh Thuận). Vịnh nhỏ nằm kẹp giữa núi và biển, cạnh vùng vườn quốc gia Núi Chúa. Làng chài Vĩnh Hy có bè nuôi hải sản trên vịnh, khách có thể đi thuyền ra xem rạn san hô ở vùng nước nông. Con đường ven biển từ Phan Rang lên Vĩnh Hy là một trong những đoạn đẹp nhất miền Trung, đi xe máy hay ô tô đều đáng.

Nhơn Lý (Gia Lai, trước là Bình Định). Làng chài ở bán đảo phía đông bắc Quy Nhơn, là cửa ngõ đi Kỳ Co, Eo Gió. Sáng sớm, thuyền về bến Nhơn Lý, người làng bán cá ngay ở bờ. Phần Quy Nhơn và các bãi biển quanh đó đã có trang riêng viết kỹ; ở đây chỉ gợi ý dậy sớm một hôm để xem làng trước khi ra đảo.

Cổ Thạch (Lâm Đồng, trước là Bình Thuận). Một làng chài nhỏ ở vùng Tuy Phong, nổi tiếng với bãi đá cuội nhiều màu và những hàng thuyền thúng trên bãi. Vắng hơn Mũi Né nhiều, hợp với người đi đường ven biển từ Phan Thiết ra Phan Rang muốn dừng chân một buổi sáng.

Hàm Ninh và làng chài trên các đảo phía Nam

Hàm Ninh nằm ở bờ đông đảo Phú Quốc, nay thuộc đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Đây là một trong những làng chài lâu đời nhất trên đảo, nổi tiếng với cây cầu cảng dài vươn ra biển, những nhà sàn ven bờ và nghề đánh bắt ghẹ, cá trích. Lúc nước ròng, bãi cạn lộ ra rất xa, người làng ra bãi bắt ốc, cào nghêu. Hàm Ninh yên hơn hẳn khu phía tây đảo, hợp đi một buổi chiều xem làng và ăn hải sản ở quán ven cầu cảng.

Quanh Phú Quốc và vùng biển phía Nam còn nhiều làng chài trên đảo nhỏ: các xóm chài ở quần đảo Nam Du, làng chài trên Hòn Sơn, các bãi làng ở Cù Lao Chàm phía ngoài Hội An. Ở những nơi này, làng chài thường là chính khu dân cư của đảo, có trường học, chợ, trạm y tế, và khách đến ở lại trong các nhà nghỉ, homestay của dân đảo. Đi ra đảo phụ thuộc vào tàu và thời tiết, nên luôn chừa một ngày đệm phòng khi biển động tàu không chạy.

Một điểm cần nhớ ở làng chài đảo là nước ngọt và điện có hạn. Dùng nước tiết kiệm, không xả rác nhựa ra biển, mang rác của mình về đất liền nếu có thể. Đảo nhỏ không có bãi xử lý rác lớn, mỗi chai nhựa bỏ lại là một gánh nặng cho người đảo.

So sánh nhanh các làng chài trong bài

Bảng đặt các làng chài cạnh nhau theo những yếu tố ảnh hưởng tới chuyến đi. Mùa biển êm ghi theo xu hướng chung, năm nào cũng có thể lệch:

Nếu chỉ chọn một nơi để thấy cảnh chợ cá trên bãi đúng nghĩa, Mũi Né là dễ nhất. Muốn cảnh làng nổi dưới núi đá, hãy đi vịnh Hạ Long hoặc Bái Tử Long. Muốn kết hợp với biển trong, lặn ngắm san hô, chọn Vĩnh Hy.

Xem chợ cá sáng và chụp ảnh làng chài cho đúng

Phần lớn bức ảnh làng chài đẹp được chụp trong một hai giờ buổi sáng. Vài điều giúp có ảnh mà không làm phiền ai:

• Đến trước khi thuyền về: ra bãi khoảng 5 giờ, chọn một chỗ đứng cao ở rìa bãi, đợi ánh sáng lên và thuyền cập bến.
• Đứng ngoài lối đi: không đứng giữa đường kéo thúng từ mép nước lên bờ, không đứng sau xe đẩy cá. Người làng đang làm việc với vật nặng, trơn.
• Hỏi trước khi chụp cận: chụp toàn cảnh từ xa thường không ai phiền; chụp cận mặt người thì nên xin phép, nhất là phụ nữ đang bán hàng.
• Mua thì mua gọn: chợ cá trên bãi bán sỉ cho thương lái là chính. Muốn mua ít về nhờ quán nấu, hỏi giá nhanh, trả tiền mặt, đừng mặc cả kéo dài lúc chợ đang tất bật.
• Flycam: bay trên khu dân cư, cảng cá, vùng biển gần khu vực quân sự cần tuân theo quy định cấp phép bay hiện hành; không bay sát đầu người.
• Mùi và nước: bãi chợ cá ẩm ướt, tanh. Mang dép hoặc giày chịu nước, không mặc đồ trắng, không mang trẻ nhỏ chạy nhảy giữa bãi.

Sau giờ chợ, làng chài vẫn còn nhiều thứ để xem: người vá lưới dưới bóng thuyền, sân phơi cá, mực, những lò làm nước mắm ở vài vùng. Một buổi đi bộ chậm quanh xóm chài buổi sáng thường để lại nhiều ấn tượng hơn cả một ngày nằm trên bãi tắm.

An toàn trên nước và mùa biển

Đi thuyền thúng, đò nan hay thuyền máy nhỏ ở làng chài, luôn mặc áo phao khi được phát và ngồi yên khi thuyền đang di chuyển hoặc cập bờ. Thuyền thúng rất dễ lật nếu người ngồi đứng dậy hay dồn về một phía. Trẻ em và người không biết bơi càng phải mặc áo phao đúng cỡ. Nếu nhà thuyền không có áo phao, hãy từ chối lên thuyền, đó là quyền của bạn.

Khi có tin áp thấp, bão hoặc gió mạnh trên biển, các tuyến tàu ra đảo, thuyền tham quan có thể bị dừng theo lệnh của biên phòng, cảng vụ. Đừng cố thuê thuyền riêng đi trong những ngày đó. Ở những bãi không có cứu hộ, không tắm biển khi sóng lớn, không bơi xa bờ, không tắm khi trời tối. Nếu gặp sự cố, số khẩn cấp chung 112 có thể dùng để yêu cầu trợ giúp.

Cuối cùng, làng chài là nơi sống chung với biển, nên cũng nhạy cảm nhất với rác thải. Không vứt túi nilon, chai nhựa, vỏ hộp xuống nước hay trên bãi. Một vài làng chài đã có nhóm thanh niên tự nguyện nhặt rác mỗi sáng; ủng hộ họ bằng cách mang rác của mình đi là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Làng chài Mũi Né mấy giờ thì đông vui nhất?

Khoảng 5 đến 7 giờ sáng là lúc thuyền về và chợ cá trên bãi họp đông nhất. Sau 8 giờ chợ thưa dần, đến giữa buổi sáng chỉ còn thuyền nằm trên bãi. Nên ra bãi sớm, chọn chỗ đứng trên con dốc ven đường để nhìn toàn cảnh.

Làng chài Cửa Vạn còn người ở không?

Phần lớn hộ dân ở các làng chài trên vịnh Hạ Long đã chuyển lên bờ theo chương trình tái định cư của tỉnh từ giữa thập niên 2010. Một phần làng nổi vẫn được giữ lại phục vụ tham quan, có người địa phương chèo đò, giới thiệu nghề cá cho khách.

Đi làng chài Vĩnh Hy có xem san hô được không?

Được. Ở vịnh Vĩnh Hy có các chuyến thuyền đưa khách ra vùng nước nông có rạn san hô, có thuyền đáy kính hoặc cho khách bơi ngắm. Khi xem, không đứng hay giẫm lên san hô, không bẻ mang về, mặc áo phao theo hướng dẫn.

Mùa nào đi làng chài miền Trung đẹp?

Khoảng tháng 2 đến tháng 8 là mùa biển êm ở phần lớn miền Trung, thuyền ra khơi đều, chợ cá họp đông. Từ khoảng tháng 9 đến tháng 12 là mùa mưa bão, nhiều ngày biển động thuyền nằm bờ. Luôn kiểm tra dự báo thời tiết biển trước khi đi.

Có nên mua hải sản ở chợ cá trên bãi không?

Có thể mua, hải sản thường rất tươi vì vừa lên thuyền. Nhưng chợ trên bãi chủ yếu bán sỉ cho thương lái, nên mua nhanh, gọn, trả tiền mặt. Nếu không nấu được, có thể nhờ quán quanh đó chế biến, hỏi rõ tiền công trước khi giao hàng.

Đi thuyền thúng có an toàn không?

Thuyền thúng an toàn khi người chèo có kinh nghiệm, khách mặc áo phao và ngồi yên. Thúng dễ chao nếu khách đứng lên hoặc dồn về một bên để chụp ảnh. Không đi thuyền thúng khi sóng lớn, khi trời tối, và từ chối lên nếu không có áo phao.