Với khách Việt Nam, ra các đảo du lịch và đi các tuyến biên giới phổ biến chỉ cần mang theo giấy tờ tùy thân còn hiệu lực (căn cước, hộ chiếu; trẻ em mang giấy khai sinh hoặc giấy tờ theo yêu cầu của hãng tàu) và xuất trình khi được yêu cầu. Việc phải xin phép riêng chỉ đặt ra khi vào những khu vực sát đường biên, vành đai biên giới, khu vực quân sự, đảo có quy chế đặc biệt, hoặc khi bạn là người nước ngoài; lúc đó cần hỏi đồn biên phòng hoặc cơ quan công an địa phương trước.
Quy định về khu vực biên giới đất liền, biên giới biển và đảo được nêu trong các văn bản pháp luật riêng và có thể được sửa đổi. Bài này chỉ giải thích nguyên lý để bạn biết khi nào cần chuẩn bị gì, và luôn dặn kiểm tra quy định hiện hành với cơ quan có thẩm quyền trước chuyến đi. Bài không thay cho hướng dẫn chính thức của đồn biên phòng hay công an.
Vì sao chuyện giấy tờ quan trọng hơn bạn nghĩ
Nhiều người quen đi lại trong nội địa mà không cần mang giấy tờ gì ngoài điện thoại. Nhưng du lịch biển đảo và vùng biên lại là hai loại chuyến đi mà giấy tờ tùy thân thường xuyên được hỏi tới. Hãng tàu khách ra đảo cần thông tin hành khách để lập danh sách chuyến đi, phục vụ quản lý an toàn và cứu nạn nếu có sự cố trên biển. Ở khu vực biên giới, lực lượng biên phòng có trách nhiệm kiểm soát người ra vào, và việc bạn xuất trình được giấy tờ hợp lệ giúp mọi thứ nhanh gọn.
Chỗ ở cũng cần giấy tờ của bạn để thực hiện việc thông báo lưu trú theo quy định. Ở vùng biên và trên đảo, việc này thường được làm nghiêm túc hơn ở thành phố lớn. Đến nơi mà không có giấy tờ, bạn có thể gặp khó khi nhận phòng, mua vé tàu về, hoặc giải trình khi được kiểm tra.
Cũng cần nói rõ: với khách Việt Nam đi theo các tuyến du lịch phổ biến, thủ tục thường rất đơn giản. Mục đích của bài không phải làm bạn lo lắng mà để không bị bất ngờ khi được yêu cầu xuất trình, và biết những trường hợp nào thì phải hỏi trước.
Khi ra đảo: cần chuẩn bị những gì
Mỗi tuyến tàu, mỗi đảo có thể yêu cầu khác nhau đôi chút. Bảng dưới gom các trường hợp thường gặp theo nguyên tắc chung:
| Đối tượng | Giấy tờ nên mang | Lưu ý |
|---|---|---|
| Người lớn là công dân Việt Nam | Căn cước hoặc hộ chiếu còn hiệu lực | Thông tin trên vé phải khớp giấy tờ; mang bản gốc, có thêm bản chụp trong điện thoại |
| Trẻ em | Giấy khai sinh hoặc giấy tờ có thông tin nhân thân theo yêu cầu hãng tàu | Hỏi trước hãng tàu, nhất là khi trẻ đi cùng người không phải cha mẹ |
| Người nước ngoài | Hộ chiếu và thị thực hoặc giấy tờ cư trú còn hiệu lực | Một số đảo, khu vực có quy định riêng; hỏi trước cơ quan địa phương |
| Người đi cùng đoàn, tour | Như trên, cộng danh sách đoàn do đơn vị tổ chức lập | Đơn vị tổ chức thường cần thông tin trước ngày đi |
| Khách đi đảo xa, đảo có quy chế đặc biệt | Giấy tờ tùy thân và văn bản cho phép nếu được yêu cầu | Thường chỉ đi theo chương trình được tổ chức chính thức |
Các đảo du lịch phổ biến như Phú Quốc, Côn Đảo, Cô Tô, Lý Sơn, Cù Lao Chàm, Nam Du, Phú Quý đón khách thường xuyên, thủ tục chủ yếu là mua vé với thông tin đúng và mang giấy tờ khi lên tàu. Riêng những nơi như quần đảo Trường Sa hay các đảo có nhiệm vụ quốc phòng đặc biệt, khách không tự đi được mà chỉ tham gia theo các đoàn được tổ chức chính thức.
Khu vực biên giới đất liền: hiểu cho đúng các vùng
Dọc biên giới đất liền với Trung Quốc, Lào và Campuchia, pháp luật phân ra các khái niệm khác nhau. Nói theo nét chung, khu vực biên giới gồm các xã, phường, thị trấn có một phần địa giới trùng với đường biên giới quốc gia. Trong khu vực này có vành đai biên giới là dải đất sát đường biên, và có thể có vùng cấm phục vụ quốc phòng, an ninh. Mức độ kiểm soát tăng dần từ khu vực biên giới vào vành đai và vùng cấm.
Với khách du lịch Việt Nam, nhiều điểm đến nổi tiếng ở vùng cao phía Bắc nằm trong các xã biên giới. Đi lại trên đường chính, ở lại thị trấn, thăm các điểm du lịch đã mở cho khách thường chỉ cần mang theo giấy tờ tùy thân và xuất trình khi được kiểm tra. Còn việc đi sâu vào vành đai biên giới, tới sát đường biên ngoài những điểm du lịch đã được tổ chức, hay vào khu vực có biển cấm thì cần giấy phép hoặc sự cho phép của đồn biên phòng nơi đó.
Người nước ngoài vào khu vực biên giới đất liền thường phải có giấy phép do cơ quan có thẩm quyền cấp và đi đúng nơi, đúng thời gian ghi trong giấy phép. Đơn vị tổ chức tour cho khách nước ngoài thường lo thủ tục này. Khách nước ngoài đi tự túc vào vùng biên nên hỏi kỹ chỗ ở hoặc công an địa phương trước, đừng dựa vào kinh nghiệm truyền miệng đã cũ.
Những việc nên làm và không nên làm ở vùng biên
Mang giấy tờ bản gốc theo người. Không để căn cước, hộ chiếu ở chỗ ở rồi đi xa. Khi được lực lượng chức năng yêu cầu, xuất trình lịch sự và trả lời rõ mục đích chuyến đi.
Đi theo đường và điểm đã mở cho khách. Các cột mốc, điểm ngắm cảnh đã được tổ chức cho khách tham quan thường có lối đi rõ ràng. Không tự đi đường mòn sát biên, không băng rừng đến gần đường biên.
Không bước qua đường biên, không xê dịch mốc. Ngay cả khi chỉ một bước chân để chụp ảnh, việc tự ý qua biên giới là vi phạm pháp luật của cả hai nước. Mọi hành vi làm hư hại, viết vẽ lên mốc giới đều bị nghiêm cấm.
Không chụp ảnh, bay flycam ở khu vực quân sự. Đồn biên phòng, trạm kiểm soát, công trình quốc phòng thường có biển cấm chụp ảnh. Bay flycam ở vùng biên giới còn có quy định riêng về cấp phép; không bay khi chưa chắc chắn.
Không mua bán hàng không rõ nguồn gốc qua biên. Chợ biên giới có nhiều hàng hoá, nhưng mang hàng cấm, động vật hoang dã hay hàng nhập lậu là vi phạm nghiêm trọng.
Hỏi khi không chắc. Đồn biên phòng và người dân địa phương là nguồn thông tin đáng tin nhất về chỗ nào được đi, chỗ nào không. Một câu hỏi trước tốt hơn nhiều so với giải trình sau.
Biên giới biển và đảo: những điểm riêng
Vùng ven biển và hải đảo cũng có khu vực biên giới biển với quy định quản lý riêng. Với khách du lịch, điều này thể hiện rõ nhất khi đi thuyền nhỏ ra các đảo, bãi, hòn quanh đảo lớn. Thuyền chở khách phải là thuyền được phép, có đủ áo phao và người lái có chứng chỉ phù hợp. Đi nhờ thuyền đánh cá ra các hòn đảo nhỏ có thể tiện, nhưng nếu thuyền không đủ điều kiện chở khách thì vừa vi phạm quy định vừa rất rủi ro khi gặp sóng gió.
Một số đảo nhỏ, bãi đá có trạm quan sát, đồn biên phòng hay khu vực quân sự. Không tự ý đổ bộ lên những nơi có biển cấm, không neo thuyền, cắm trại qua đêm ở các hòn đảo hoang khi chưa hỏi đồn biên phòng hoặc chính quyền địa phương. Ở nhiều đảo, việc cắm trại qua đêm trên bãi biển cũng cần xin phép.
Khi tàu khách tạm dừng vì thời tiết, đừng tìm cách đi bằng thuyền nhỏ không được phép để kịp lịch. Quyết định dừng tàu dựa trên tình hình sóng gió thực tế, và những vụ tai nạn đáng tiếc trên biển thường xảy ra đúng trong những lúc như vậy.
Một quy trình gọn trước khi đi vùng biên hoặc đảo xa
Để không bị động, có thể làm theo các bước sau trong tuần trước chuyến đi:
- Kiểm tra giấy tờ tùy thân của tất cả thành viên còn hiệu lực; với trẻ em, chuẩn bị giấy khai sinh hoặc giấy tờ hãng tàu yêu cầu.
- Chụp ảnh giấy tờ, lưu trong điện thoại và trong thư điện tử, phòng trường hợp mất bản gốc.
- Xác định lịch trình có đi vào vành đai biên giới, khu vực có biển cấm hay đảo có quy chế đặc biệt không.
- Nếu có, hỏi trước đồn biên phòng hoặc công an nơi đến về thủ tục; nếu đi tour, hỏi đơn vị tổ chức đã lo phần này chưa.
- Với khách nước ngoài trong nhóm, kiểm tra thị thực còn hạn trong suốt chuyến và hỏi riêng về giấy phép vào khu vực biên giới.
- Khi mua vé tàu ra đảo, điền đúng họ tên, số giấy tờ như trên bản gốc để tránh bị từ chối lên tàu.
- Báo lịch trình cho chỗ ở và người thân, nhất là khi đi các điểm sát biên ít sóng điện thoại.
Các bước này mất ít thời gian nhưng giúp bạn yên tâm, nhất là khi đi cùng bạn bè người nước ngoài hoặc tới những vùng lần đầu đặt chân.
Khi chẳng may mất giấy tờ giữa chuyến
Mất căn cước hay hộ chiếu ở vùng xa là tình huống khó chịu nhưng xử lý được. Việc đầu tiên là báo cho công an cấp xã nơi mất hoặc nơi đang lưu trú để được hướng dẫn và xác nhận sự việc nếu cần. Bản chụp giấy tờ trong điện thoại giúp quá trình này nhanh hơn rất nhiều.
Với công dân Việt Nam, tài khoản định danh điện tử trên ứng dụng VNeID ở mức độ phù hợp hiện được chấp nhận trong nhiều thủ tục, kể cả làm thủ tục một số chuyến bay nội địa theo quy định hiện hành. Tuy nhiên, việc tàu khách ra đảo, chỗ ở hay trạm kiểm soát có chấp nhận hay không phụ thuộc quy định và thực tế từng nơi, nên đừng coi đây là lý do để không mang giấy tờ gốc. Người nước ngoài mất hộ chiếu cần liên hệ cơ quan đại diện của nước mình và cơ quan xuất nhập cảnh để làm giấy tờ thay thế.
Kinh nghiệm chung: cất giấy tờ gốc trong túi chống nước, mang sát người, tách khỏi ví tiền chính. Phần lớn trường hợp mất giấy tờ trên đảo và vùng núi không phải do bị lấy cắp mà do rơi khi đi thuyền, đi xe máy hoặc để quên ở quán.
Câu hỏi thường gặp
Ra đảo Phú Quốc, Cô Tô, Lý Sơn có cần xin phép không?
Với công dân Việt Nam, các đảo du lịch phổ biến này không cần xin phép riêng. Bạn chỉ cần mua vé tàu hoặc vé máy bay với thông tin đúng và mang theo giấy tờ tùy thân còn hiệu lực. Trẻ em mang giấy tờ theo yêu cầu của hãng vận chuyển.
Khách nước ngoài có được đi Hà Giang, Cao Bằng không?
Khách nước ngoài vẫn đến nhiều điểm du lịch vùng cao phía Bắc. Tuy nhiên vào khu vực biên giới đất liền, người nước ngoài thường phải có giấy phép theo quy định và đi đúng phạm vi cho phép. Nên đi qua đơn vị tổ chức tour hoặc hỏi công an địa phương trước khi tự túc.
Có được chụp ảnh ở cột mốc biên giới không?
Ở những cột mốc, điểm du lịch biên giới đã mở cho khách tham quan, chụp ảnh lưu niệm thường được phép. Không được bước qua đường biên, viết vẽ hay làm hư hại mốc. Đồn biên phòng, công trình quân sự có biển cấm thì tuyệt đối không chụp.
Trẻ em ra đảo cần giấy tờ gì?
Thường là giấy khai sinh hoặc giấy tờ có thông tin nhân thân theo yêu cầu của hãng tàu, máy bay. Nếu trẻ đi cùng người không phải cha mẹ, nên hỏi trước hãng vận chuyển xem có cần giấy đồng ý của cha mẹ hay không để tránh bị từ chối.
Có được cắm trại qua đêm trên các hòn đảo hoang không?
Không nên tự ý cắm trại. Nhiều hòn đảo nhỏ nằm trong khu vực biên giới biển, khu bảo tồn hoặc có trạm quân sự. Cần hỏi đồn biên phòng và chính quyền địa phương trước, đi bằng thuyền được phép chở khách và có kế hoạch an toàn khi thời tiết thay đổi.
Mất căn cước khi đang ở trên đảo thì làm sao về được?
Báo công an nơi đang lưu trú để được hướng dẫn, chuẩn bị bản chụp giấy tờ và tài khoản định danh điện tử nếu có. Liên hệ hãng tàu hoặc hãng bay hỏi giấy tờ thay thế được chấp nhận. Quy định cụ thể có thể thay đổi, nên hỏi trực tiếp từng đơn vị.