Ngủ đêm trên mặt nước ở Việt Nam có ba kiểu chính: du thuyền ngủ đêm trên vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) và vịnh Lan Hạ (Hải Phòng), homestay miệt vườn bên sông rạch ở miền Tây, và nhà gỗ, nhà bè ven các hồ lớn vùng núi. Du thuyền cho bạn thức dậy giữa núi đá vôi trên biển; homestay miền Tây cho bạn đời sống ven sông; nhà ven hồ cho sự yên tĩnh. Cả ba đều cần để ý thời tiết, độ ẩm, muỗi và an toàn quanh mép nước.
Ngủ trên hoặc sát mặt nước là trải nghiệm khác hẳn ngủ trong phố. Ánh sáng buổi sớm phản chiếu trên mặt vịnh, tiếng ghe máy lúc rạng đông ở miền Tây, mặt hồ phẳng lặng trước hiên nhà gỗ là những thứ khó có ở nơi khác. Nhưng mặt nước cũng mang theo những bất tiện riêng mà ảnh quảng cáo không cho thấy. Bài này nói về chuyện chọn và ở, không đi sâu vào lịch trình từng vùng.
Ba kiểu ngủ trên mặt nước và điều cần biết
Mỗi kiểu có một nhịp riêng. Biết trước nhịp đó giúp bạn chọn đúng kiểu cho người đi cùng.
| Kiểu | Ở đâu | Nhịp một ngày | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Du thuyền ngủ đêm trên vịnh | Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long (Quảng Ninh); vịnh Lan Hạ quanh Cát Bà (Hải Phòng) | Lên tàu trưa, đi thăm hang, chèo kayak, ngủ trên vịnh, sáng ngắm bình minh rồi về | Lịch theo tàu, không tự do giờ giấc; tàu có thể nghỉ khi thời tiết xấu |
| Homestay miệt vườn, ven sông | Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp và nhiều cù lao, cồn ở miền Tây | Đi ghe, đi chợ nổi sáng sớm, đạp xe trong vườn, ăn cùng chủ | Muỗi, ẩm, nước lên xuống theo con nước |
| Nhà gỗ, nhà bè ven hồ | Ba Bể (Thái Nguyên), Na Hang (Tuyên Quang), Tà Đùng (Lâm Đồng) và nhiều hồ khác | Ngắm hồ, chèo thuyền, nghỉ ngơi | Đường vào xa, mép nước không có lan can, sương lạnh |
Du thuyền hợp với người muốn mọi thứ được sắp sẵn; homestay sông nước hợp với người thích đời thường; nhà ven hồ hợp với người muốn yên. Gia đình có trẻ nhỏ cần để ý mép nước ở cả ba kiểu.
Du thuyền ngủ đêm trên vịnh: chọn tuyến, chọn tàu
Vịnh Hạ Long, cùng quần đảo Cát Bà, là di sản thiên nhiên thế giới, và ngủ một đêm trên du thuyền là cách nhiều người chọn để thấy vịnh lúc vắng nhất: chiều muộn và sáng sớm khi tàu ngày chưa ra. Hiện có nhiều tuyến: tuyến chính qua vịnh Hạ Long, tuyến xa hơn sang vùng Bái Tử Long, và tuyến vịnh Lan Hạ xuất phát từ phía Hải Phòng. Tuyến đông tàu thì nhiều dịch vụ, tuyến xa thì vắng hơn nhưng đi lâu hơn. Có cả lựa chọn hai đêm cho người muốn đi sâu hơn vào vùng vịnh, chèo kayak nhiều hơn và có một ngày trọn vẹn trên nước.
Khi chọn tàu, đừng chỉ nhìn ảnh phòng. Hỏi lịch trình cụ thể: đi qua những điểm nào, có chèo kayak hay đi thuyền nhỏ vào hang không, mấy giờ lên tàu, mấy giờ về bến. Hỏi tàu có bao nhiêu phòng, vì tàu ít phòng thường yên tĩnh hơn. Hỏi luôn những gì có trong giá: bữa ăn, đồ uống, kayak, phí tham quan; những thứ ngoài giá thường là đồ uống và dịch vụ thêm.
Tàu chở khách ngủ đêm trên vịnh phải được cơ quan quản lý cấp phép và đáp ứng điều kiện an toàn. Với khách, điều có thể kiểm là: tàu có áo phao đủ cho mọi người và hướng dẫn cách dùng không, buổi đầu có phổ biến an toàn không, phòng có lối thoát hiểm rõ ràng không. Đặt qua kênh rõ ràng, có tên đơn vị khai thác, thay vì qua người môi giới lạ ở bến, và giữ lại xác nhận ghi rõ tên tàu.
Phòng trên du thuyền: hạng phòng, tầng và những thứ ảnh không cho thấy
Phòng trên tàu nhỏ hơn phòng khách sạn. Kể cả trên những tàu sang, cabin thường gọn, lối đi hẹp, nhà tắm nhỏ. Người mang vali lớn nên hỏi tàu có chỗ gửi hành lý ở bến không và chỉ mang lên một túi đủ dùng cho một đêm.
Tầng và vị trí cabin. Cabin ở tầng thấp, gần phòng máy có thể nghe tiếng máy và rung khi tàu chạy; cabin tầng cao gần boong nắng thì sáng sớm nghe tiếng người qua lại. Cabin giữa thân tàu thường ít lắc nhất.
Cửa sổ và ban công. Cabin có cửa kính lớn hoặc ban công riêng là lý do chính để ngủ trên vịnh, vì bạn thấy núi đá ngay từ giường. Cabin cửa sổ nhỏ rẻ hơn nhưng mất phần lớn cảnh.
Giường cho gia đình. Không phải tàu nào cũng có cabin gia đình hay giường phụ. Gia đình có hai con nhỏ nên hỏi kỹ cách xếp giường, cabin thông nhau, có cũi cho trẻ không.
Ồn ào buổi tối. Có tàu tổ chức tiệc, hát karaoke trên boong; có tàu giữ không khí yên tĩnh. Hỏi chương trình buổi tối để chọn tàu đúng gu của nhóm.
Thời tiết và say sóng: chuyện của mọi chuyến ngủ trên vịnh
Vịnh Hạ Long và Lan Hạ được núi đảo che chắn nên mặt nước thường lặng hơn biển khơi, và nhiều người không thấy say. Nhưng người dễ say tàu xe vẫn có thể khó chịu khi tàu chạy hoặc khi gió lên. Mang theo thuốc chống say nếu cần, chọn phòng ở tầng giữa của tàu, ra boong nhìn đường chân trời khi thấy chóng mặt.
Thời tiết quyết định nhiều nhất. Mùa hè là mùa đẹp với nắng và nước xanh, nhưng cũng là mùa bão ở vịnh Bắc Bộ; khi có bão hoặc gió mạnh, cơ quan chức năng có thể tạm dừng tàu du lịch ra vịnh và tàu đang ở trên vịnh phải về nơi tránh trú. Mùa đông thường có sương mù và mưa phùn, cảnh mờ ảo nhưng lạnh và ẩm trên boong.
Vì vậy nên chọn đơn vị có chính sách rõ khi tàu bị hoãn vì thời tiết: đổi ngày hay hoàn tiền. Để dư một ngày trước chuyến bay về, và theo dõi dự báo thời tiết vài ngày trước khi đi. Nếu nhận được thông báo tạm dừng, đừng cố tìm tàu nào "vẫn chạy": đó là quy định để bảo đảm an toàn cho chính bạn.
Homestay miệt vườn miền Tây: sống theo con nước
Ở miền Tây, nhiều gia đình ở các cồn, cù lao như cồn Sơn (Cần Thơ), cù lao An Bình (Vĩnh Long), vùng Cái Bè (Đồng Tháp, trước thuộc Tiền Giang) mở nhà đón khách. Bạn ngủ trong nhà vườn hoặc nhà gỗ sát sông rạch, sáng sớm đi ghe ra chợ nổi, ban ngày đạp xe qua vườn cây trái, buổi tối ăn cơm cùng chủ nhà. Đây là cách thấy đời sống sông nước rõ hơn mọi tour trong ngày.
Điều đầu tiên cần biết là nhịp con nước. Nước lên xuống mỗi ngày theo thuỷ triều; có lúc ghe đậu sát bậc nhà, có lúc bờ lộ ra bùn. Vào mùa nước nổi ở các tỉnh đầu nguồn, thường khoảng từ tháng Chín đến tháng Mười Một tuỳ năm, nước dâng cao, cảnh đẹp nhưng đường đi trong vườn có chỗ ngập. Hỏi chủ về con nước những ngày mình ở để biết giờ nào đi ghe tiện.
Điều thứ hai là muỗi và độ ẩm. Nhà ven sông, ven mương vườn thì muỗi nhiều về chiều tối. Hỏi phòng có màn, có lưới chống muỗi không, mang thuốc chống muỗi, mặc áo dài tay buổi tối. Nhà gỗ ven sông cũng ẩm, đồ điện tử và quần áo nên để trong túi kín. Đổi lại là những buổi sáng trên sông mà người ở khách sạn trong phố khó có được. Chợ nổi như Cái Răng (Cần Thơ) đông nhất lúc trời vừa sáng, nên ngủ ở homestay gần đó giúp bạn ra chợ đúng giờ mà không phải chạy xe từ trung tâm lúc bốn năm giờ sáng.
Nhà gỗ và nhà bè ven hồ vùng núi
Những hồ lớn vùng núi như Ba Bể, hồ thuỷ điện Na Hang, hay hồ Tà Đùng ở Lâm Đồng có nhiều chỗ ở dựng sát mép nước hoặc trên đồi nhìn xuống hồ. Có nơi là nhà sàn của người dân ven hồ, có nơi là nhà gỗ, bungalow mới dựng cho khách, có nơi là nhà bè neo trên mặt hồ. Cảnh buổi sớm khi sương còn phủ mặt nước là lý do chính để ngủ lại thay vì đi về trong ngày.
Với hồ thuỷ điện, mực nước thay đổi theo mùa và theo lịch tích, xả nước. Chỗ ở "sát mặt hồ" mùa nước đầy có thể cách mép nước khá xa vào mùa nước thấp, bờ đất lộ ra. Hỏi chủ cảnh tháng mình đi, hoặc tìm ảnh khách chụp đúng mùa. Nhà bè và nhà sát mép nước cần đặc biệt chú ý lan can và trẻ nhỏ.
Đường vào các hồ vùng núi thường xa, có đoạn đèo hoặc đường đất. Đến nơi trước khi trời tối, mang theo áo ấm vì đêm bên hồ trên cao lạnh và ẩm hơn bạn nghĩ, kể cả mùa hè. Nhiều nơi ven hồ sóng điện thoại yếu, nên báo lịch trình cho người thân trước khi vào. Ở những nơi chỉ ra được nhà bè bằng thuyền, hỏi chủ giờ thuyền cuối trong ngày và cách gọi thuyền khi cần vào bờ lúc tối, ví dụ khi có người trong nhóm bị ốm.
An toàn quanh mép nước: điều chung cho cả ba kiểu
Ngủ trên hoặc sát mặt nước có một rủi ro chung mà ở khách sạn phố không có: đuối nước. Phần lớn tai nạn xảy ra vào lúc không ai nghĩ tới, như đi lại trên boong lúc tối, trẻ nhỏ chơi gần bậc nhà, người lớn uống rượu rồi xuống tắm.
- Mặc áo phao khi đi thuyền nhỏ, chèo kayak, kể cả khi biết bơi và kể cả quãng ngắn.
- Không tắm sông, hồ, vịnh vào ban đêm, không tắm sau khi uống rượu, không tắm ở chỗ không có ai biết.
- Trẻ nhỏ luôn có người lớn trông khi ở trên boong, cầu tàu, bậc nhà sát sông, nhà bè; mang áo phao cho trẻ.
- Đi lại trên boong, cầu ván lúc tối phải có đèn và tay vịn; ván ướt rất trơn.
- Hỏi chỗ để áo phao và lối thoát ngay khi lên tàu hoặc nhận phòng nhà bè.
- Khi có giông, gió mạnh, rời mặt nước, vào chỗ trú chắc chắn, không ra boong hay ra mép nước chụp ảnh.
Những điều này nghe đơn giản và ai cũng biết, nhưng chính sự thư giãn của kỳ nghỉ làm người ta quên. Thống nhất trong nhóm từ đầu ai trông trẻ, ai giữ áo phao, giúp tránh những phút lơ là.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ đêm trên du thuyền Hạ Long có bị say sóng không?
Vịnh được núi đảo che chắn nên mặt nước thường lặng hơn ngoài khơi, nhiều người không thấy say. Người dễ say vẫn có thể khó chịu khi tàu chạy hoặc trời gió. Mang thuốc chống say, chọn phòng tầng giữa và ra boong nhìn xa khi thấy chóng mặt. Mùa có gió mạnh thì tàu có thể không được ra vịnh.
Nên chọn vịnh Hạ Long hay vịnh Lan Hạ để ngủ trên du thuyền?
Cả hai đều có núi đá vôi trên biển và đều thuộc vùng di sản. Tuyến Hạ Long nhiều tàu, nhiều lựa chọn, đi từ phía Quảng Ninh; Lan Hạ quanh Cát Bà thường được nhắc tới là vắng hơn, đi từ phía Hải Phòng. Chọn theo điểm xuất phát thuận tiện với bạn và lịch trình từng tàu.
Đi homestay miền Tây mùa nào đẹp?
Mùa khô từ khoảng tháng Mười Hai tới tháng Tư trời nắng ráo, đi lại dễ, nhiều trái cây vào các tháng giữa năm. Mùa nước nổi ở các tỉnh đầu nguồn, thường khoảng tháng Chín tới tháng Mười Một tuỳ năm, có cảnh đồng nước mênh mông. Mỗi mùa một vẻ, nên chọn theo thứ bạn muốn thấy.
Mang trẻ nhỏ ngủ trên du thuyền có an toàn không?
Được nếu tàu có áo phao cỡ trẻ em, lan can boong đủ cao và người lớn trông trẻ sát sao. Hỏi trước tàu có nhận trẻ nhỏ không, có áo phao trẻ em không. Không để trẻ một mình trên boong hay trong phòng có ban công nhìn ra nước, kể cả trong thời gian ngắn.
Nhà bè trên hồ có ổn cho người lớn tuổi không?
Tuỳ sức khoẻ và cách vào nhà bè. Nhiều nhà bè phải đi thuyền nhỏ ra, lên xuống cầu ván nổi bập bênh, ban đêm trơn và tối. Người lớn tuổi đi lại khó nên chọn nhà trên bờ nhìn ra hồ, có lối đi bằng phẳng và gần chỗ đỗ xe.
Ở homestay miền Tây cần chuẩn bị gì?
Thuốc chống muỗi, áo dài tay cho buổi tối, dép đi được trên bùn và ván ướt, túi chống ẩm cho đồ điện tử. Hỏi chủ về giờ đi chợ nổi và giờ con nước để lên kế hoạch đi ghe. Mang giấy tờ tùy thân để chủ thông báo lưu trú như mọi nơi khác.