Fansipan cao 3.143 m, là đỉnh núi cao nhất Việt Nam và thường được gọi là "nóc nhà Đông Dương", nằm trên dãy Hoàng Liên Sơn giữa Lào Cai và Lai Châu. Có hai cách lên đỉnh: đi cáp treo từ Sa Pa rồi đi bộ thêm một đoạn bậc thang, hoặc leo bộ theo một trong ba cung đường chính là Trạm Tôn, Sín Chải và Cát Cát. Cung Trạm Tôn ngắn và phổ biến nhất, người có thể lực tốt đi được trong một ngày, còn đa số đi hai ngày một đêm có ngủ lại trên núi.
Leo bộ Fansipan không phải đi dạo. Đường mòn dốc, nhiều đoạn đá trơn, phải bám rễ cây và thang sắt, thời tiết đổi nhanh, có thể mưa lạnh ngay cả mùa hè. Đường nằm trong vườn quốc gia Hoàng Liên, nên phải đi cùng người dẫn đường địa phương và mua vé vào rừng theo quy định của ban quản lý. Bài này so sánh các cách lên, giải thích độ khó thật của từng cung, và liệt kê những gì cần chuẩn bị.
Cáp treo và ba cung đi bộ
Thời gian trong bảng là khoảng thường gặp với người có sức khoẻ trung bình đi cùng người dẫn đường, chưa tính thời tiết xấu:
| Cách lên | Xuất phát | Độ khó | Thời gian thường gặp | Hợp với ai |
|---|---|---|---|---|
| Cáp treo | nhà ga ở Sa Pa | dễ, chỉ còn đoạn bậc thang cuối | nửa ngày | gia đình, người lớn tuổi, ai không leo |
| Cung Trạm Tôn | trạm kiểm lâm Trạm Tôn gần đèo Ô Quy Hồ | khó vừa, dốc liên tục | một ngày (người khoẻ) hoặc hai ngày một đêm | người leo núi lần đầu có tập luyện |
| Cung Sín Chải | bản Sín Chải gần Sa Pa | khó, rừng rậm, nhiều đoạn bám vách | hai đến ba ngày | người đã có kinh nghiệm trekking |
| Cung Cát Cát | bản Cát Cát | khó và dài nhất | ba ngày trở lên | người leo núi nhiều kinh nghiệm |
Thời gian thật phụ thuộc nhiều vào sức của người chậm nhất trong đoàn, vào mưa và độ trơn của đường. Người dẫn đường sẽ quyết định nghỉ, quay lại hay đi tiếp; nên nghe theo.
Cung Trạm Tôn: ngắn nhất nhưng không dễ
Trạm Tôn là cung được nhiều người chọn vì điểm xuất phát nằm ở độ cao lớn, gần đèo Ô Quy Hồ, nên phần leo còn lại ngắn hơn hai cung kia. Đường đi qua rừng hỗn giao, rừng trúc lùn, rồi lên những sườn đá trống gió. Trên đường có các điểm lán nghỉ, nơi các đoàn hai ngày thường ngủ lại một đêm để sáng hôm sau lên đỉnh, xem bình minh nếu trời quang.
Chữ "ngắn nhất" dễ làm người ta chủ quan. Thực tế đây là quãng đường dốc gần như liên tục, đi lên và đi xuống trong cùng một hoặc hai ngày. Phần xuống mới là phần nhiều người mệt nhất, vì đầu gối và cổ chân phải chịu lực lớn trên đá ướt. Người chưa tập luyện thường bị chuột rút, đau gối, đi chậm dần vào cuối ngày. Nếu bạn không quen đi bộ đường dài, chọn lịch hai ngày một đêm sẽ dễ chịu và an toàn hơn nhiều so với cố đi một ngày.
Cung Sín Chải và Cát Cát: rừng sâu, dành cho người có kinh nghiệm
Cung Sín Chải xuất phát gần Sa Pa, đi qua những cánh rừng nguyên sinh rậm hơn, ẩm hơn, có đoạn phải bám đá, leo thang, lội qua suối. Cảnh rừng ở đây được nhiều người leo núi đánh giá cao hơn Trạm Tôn, nhưng đường cũng khó hơn rõ, thời gian dài hơn, thường phải ngủ lại trên núi ít nhất một đêm. Đây là lựa chọn của người đã từng leo vài đỉnh khác và muốn trải nghiệm rừng thật sự.
Cung Cát Cát dài nhất, đi qua nhiều kiểu rừng khác nhau, thường mất ba ngày trở lên. Ít đoàn đi cung này, đường mòn có đoạn mờ, nên càng phải có người dẫn đường thông thạo. Một cách hay được dùng là đi lên theo một cung và xuống theo cung khác, ví dụ lên Sín Chải xuống Trạm Tôn, để vừa có cảnh rừng vừa rút ngắn đường về. Việc này cần sắp xếp xe đón ở điểm cuối, nên phải bàn trước với đơn vị tổ chức.
Dù chọn cung nào, cách chọn đơn vị tổ chức cũng giống nhau. Hỏi rõ đoàn đi bao nhiêu người, có mấy người dẫn đường, tỷ lệ người dẫn trên khách ra sao; đồ ăn, chỗ ngủ ở lán hay lều; vé vào vườn quốc gia đã gồm chưa; có bảo hiểm cho khách không; khi thời tiết xấu thì xử lý thế nào, hoàn lại phần nào. Đơn vị làm bài bản sẽ trả lời rõ từng câu, hỏi bạn về sức khoẻ và kinh nghiệm leo núi trước khi nhận khách. Đơn vị chỉ nói chuyện giá và hứa "ai cũng lên được" là dấu hiệu nên cân nhắc.
Lên Fansipan bằng cáp treo: những điều nên biết
Hệ thống cáp treo Fansipan đi vào hoạt động từ năm 2016, đưa khách từ thung lũng Mường Hoa ở Sa Pa lên gần đỉnh trong thời gian ngắn. Từ ga trên, khách đi bộ thêm một đoạn bậc thang khá dài hoặc dùng tàu leo núi ngắn (nếu đang vận hành) để lên tới cột mốc đỉnh. Khu vực quanh đỉnh hiện có nhiều công trình như chùa, tượng, lối đi, nên cảm giác khác hẳn với leo bộ lên một đỉnh hoang sơ.
Đi cáp treo hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người không có thời gian tập luyện. Tuy vậy, độ cao trên 3.000 m vẫn lạnh và gió hơn hẳn Sa Pa, có thể dưới 10 độ C ngay cả mùa hè và gần 0 độ vào mùa đông. Mang áo ấm, áo gió, đi giày bám, và đi chậm trên đoạn bậc thang vì không khí loãng hơn làm nhiều người hụt hơi. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi lên độ cao lớn, kể cả bằng cáp treo. Giá vé và giờ chạy thay đổi theo mùa, xem thông báo của đơn vị vận hành.
Một cách kết hợp nhiều người chọn là leo bộ lên và đi cáp treo xuống. Cách này giữ được trải nghiệm leo núi thật, lại tránh được đoạn xuống dốc dài vốn làm đau gối nhất. Muốn làm vậy, cần mua vé cáp treo chiều xuống theo quy định của đơn vị vận hành và tính giờ xuống trước khi cáp ngừng chạy trong ngày; người dẫn đường sẽ biết lịch để sắp xếp tốc độ của đoàn cho kịp.
Danh sách chuẩn bị khi leo bộ
Đồ đạc cho chuyến leo hai ngày một đêm. Đơn vị tổ chức thường lo lều hoặc chỗ ngủ ở lán, đồ ăn và nước nấu; bạn lo phần cá nhân:
- Giày leo núi đế bám, đã đi quen trước vài lần; giày mới dễ phồng chân. Không đi giày thể thao đế mòn hay dép.
- Quần áo nhiều lớp: lớp trong thấm hút mồ hôi, lớp giữ ấm nhẹ, lớp ngoài chống gió mưa. Tránh quần jean và áo cotton dày vì ướt lâu khô.
- Áo mưa hoặc áo khoác chống nước, kèm túi chống nước cho điện thoại và quần áo thay.
- Găng tay để bám đá, rễ cây và thang sắt; mũ len, khăn cổ cho đêm trên núi.
- Gậy leo núi, giúp giảm tải cho đầu gối khi xuống dốc.
- Đèn pin đội đầu và pin dự phòng, vì nhiều đoàn khởi hành lên đỉnh từ trước bình minh.
- Nước và đồ ăn nhanh: kẹo, chocolate, lương khô, trái cây khô để bổ sung năng lượng giữa các chặng.
- Thuốc cá nhân, băng dán chống phồng, miếng dán giảm đau cơ; người có bệnh mang đủ thuốc thường dùng.
- Giấy tờ tuỳ thân để khai báo khi vào vườn quốc gia và khi lưu trú.
Ba lô gọn dưới 8–10 kg nếu tự mang. Nhiều đoàn thuê thêm người khuân vác (porter) cho đồ chung; nếu thuê, hãy chia đồ hợp lý để người khuân vác không phải mang quá nặng.
Tập luyện trước chuyến đi: bao lâu và tập gì
Phần lớn những người bỏ cuộc giữa đường hoặc đau chân cả tuần sau chuyến leo Fansipan là người không tập trước. Bốn đến tám tuần chuẩn bị là đủ với người khoẻ mạnh bình thường. Một lịch tập gợi ý:
- Đi bộ nhanh hoặc chạy chậm ba đến bốn buổi mỗi tuần, mỗi buổi 30–60 phút, để tim phổi quen làm việc liên tục nhiều giờ.
- Leo cầu thang hai buổi mỗi tuần: lên xuống nhiều tầng liên tục, mang theo ba lô có nặng dần. Đây là bài sát với leo núi nhất, nhất là phần xuống để tập cho đầu gối.
- Tập chân và thân: squat, lunge, bước lên bục, plank. Cơ đùi và cơ mông khoẻ giúp đỡ cho khớp gối khi xuống dốc dài.
- Một buổi đi bộ dài cuối tuần ở đồi núi gần nhà hoặc công viên, đi thử giày leo núi và ba lô định mang, để biết chỗ nào cọ chân, ba lô có đau vai không.
- Nghỉ hai ngày trước khi leo, ngủ đủ, ăn đủ tinh bột, không uống rượu bia đêm trước ngày lên núi.
Người có bệnh mạn tính, đang mang thai, từng chấn thương khớp gối hay cột sống nên hỏi bác sĩ trước khi đăng ký. Nói thật tình trạng sức khoẻ với người dẫn đường để họ sắp xếp tốc độ và điểm nghỉ phù hợp; giấu bệnh là đặt cả đoàn vào rủi ro.
Mùa nào leo, và khi nào nên dừng
Mùa khô, khoảng từ tháng 10 đến tháng 4, thường được chọn nhiều nhất. Trời ít mưa, đường bớt trơn, sáng sớm hay có biển mây. Đổi lại, tháng 12 và tháng 1 rất lạnh, có thể có sương muối, băng giá trên đỉnh. Khoảng tháng 3 – 4 có hoa đỗ quyên nở trên các sườn núi, tuỳ năm.
Mùa mưa, khoảng tháng 6 đến tháng 9, khó đi hơn hẳn. Đường trơn, có vắt, suối có thể dâng nước, nguy cơ lũ quét ở khe núi. Một số thời điểm ban quản lý có thể tạm dừng cho khách leo khi thời tiết nguy hiểm; luôn kiểm tra trước.
Dừng lại khi có dấu hiệu hạ thân nhiệt. Run không kiểm soát, nói lắp, lẫn lộn, mệt lả là dấu hiệu cơ thể mất nhiệt nguy hiểm. Thay đồ khô, giữ ấm, ăn đồ ngọt, báo ngay người dẫn đường.
Đừng tách đoàn, đừng tự đi đường tắt. Đường mòn trên núi có nhiều lối rẽ của thợ săn, người lấy thảo dược. Những vụ lạc trên dãy Hoàng Liên thường bắt đầu từ việc một người đi trước hoặc đi sau quá xa đoàn. Khi cần cứu nạn, gọi 112 và báo người dẫn đường.
Câu hỏi thường gặp
Fansipan cao bao nhiêu mét?
Fansipan cao 3.143 m theo số liệu đo đạc được công bố phổ biến, là ngọn núi cao nhất Việt Nam và của cả ba nước Đông Dương. Đỉnh nằm trên dãy Hoàng Liên Sơn, giữa Lào Cai và Lai Châu, trong vùng vườn quốc gia Hoàng Liên.
Leo Fansipan mất mấy ngày?
Theo cung Trạm Tôn, người khoẻ có tập luyện đi được trong một ngày, nhưng đa số chọn hai ngày một đêm. Cung Sín Chải thường mất hai đến ba ngày, cung Cát Cát từ ba ngày trở lên. Đi cáp treo thì chỉ mất khoảng nửa ngày cả lên lẫn xuống.
Có thể tự leo Fansipan không cần người dẫn đường không?
Không nên và thường không được phép. Đường leo nằm trong vườn quốc gia, quy định yêu cầu khách đi cùng người dẫn đường hoặc đơn vị tổ chức. Đường mòn nhiều lối rẽ, thời tiết thay đổi nhanh, đã có những vụ người leo một mình bị lạc nhiều ngày.
Người chưa leo núi bao giờ có leo được Fansipan không?
Có thể, nếu chọn cung Trạm Tôn, đi hai ngày một đêm và tập luyện trước vài tuần: đi bộ đường dài, leo cầu thang, chạy bộ nhẹ. Người hoàn toàn không vận động thường rất vất vả ở đoạn xuống. Nếu không chắc sức, đi cáp treo vẫn lên được đỉnh.
Đi cáp treo lên Fansipan có lạnh không?
Có. Độ cao trên 3.000 m lạnh và gió hơn Sa Pa nhiều, mùa hè có thể dưới 10 độ C, mùa đông gần hoặc dưới 0 độ. Mang áo ấm, áo gió, mũ, găng tay, kể cả khi ở Sa Pa trời đang nắng.
Leo Fansipan mùa nào đẹp nhất?
Mùa khô từ khoảng tháng 10 đến tháng 4 thường được chọn vì ít mưa và hay có biển mây. Tháng 3 – 4 có hoa đỗ quyên. Mùa đông rất lạnh, có thể băng giá. Mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9 đường trơn, có lúc bị tạm dừng đón khách leo.