Du lịch mùa mưa bão: theo dõi thời tiết, sạt lở, lũ quét và khi nào nên hoãn chuyến

Đi du lịch vào mùa mưa bão vẫn được, nhưng cần ba thói quen: theo dõi bản tin của cơ quan khí tượng chính thức hằng ngày trong tuần trước và trong suốt chuyến; tránh đường đèo, ven suối và ra đảo trong và ngay sau đợt mưa lớn; và đặt sẵn ngưỡng hoãn chuyến từ trước để không phải quyết định vội. Khi đã có tin bão hoặc áp thấp nhiệt đới hướng vào vùng sắp đến, hoãn hoặc đổi vùng là lựa chọn an toàn nhất.

Ở Việt Nam, mùa mưa bão không trùng nhau giữa các miền. Hiểu được nhịp này giúp bạn không chỉ tránh rủi ro mà còn chọn đúng vùng đang khô ráo cho cùng khoảng thời gian rảnh. Bài này giải thích nhịp mưa bão từng miền theo nét chung, các loại nguy hiểm thường gặp với khách du lịch, cách đọc tin dự báo và một bộ quy tắc quyết định đi hay hoãn.

Nhịp mưa bão từng miền, nhìn theo nét chung

Bảng dưới chỉ là khung tham khảo theo khoảng tháng mà người địa phương và các bài tổng hợp khí hậu hay nhắc tới. Năm nào cũng có thể sớm, muộn hoặc có cơn bão trái mùa:

Điểm cần nhớ là miền Trung có mùa mưa muộn hơn hẳn hai đầu đất nước. Khi Hà Nội và vùng núi phía Bắc đã vào thu khô ráo thì dải ven biển từ Huế, Đà Nẵng tới Quảng Ngãi, Khánh Hoà lại đang trong giai đoạn mưa lớn và bão. Ngược lại, những tháng đầu năm miền Trung thường đẹp và êm.

Bốn loại nguy hiểm khách du lịch hay gặp

Sạt lở đất và đá lăn trên đường đèo. Mưa lớn nhiều ngày làm đất trên sườn núi ngấm no nước, có thể trượt xuống đường cả khối hoặc đá lăn từng tảng. Nguy hiểm nhất là trong lúc mưa lớn và một hai ngày sau đó, khi đất vẫn còn ướt. Những đoạn đường mới mở, taluy dựng đứng, có dấu vết sạt cũ thì càng phải cẩn thận.

Lũ quét, lũ ống ở khe suối. Ở vùng núi dốc, mưa lớn ở thượng nguồn có thể đổ dồn về khe suối trong thời gian rất ngắn. Nơi bạn đứng có thể không mưa nhưng nước vẫn dâng. Cắm trại, tắm suối, đi bộ dọc lòng suối trong mùa mưa là các hoạt động rủi ro cao.

Biển động và tàu ra đảo tạm dừng. Khi có gió mạnh, sóng lớn, cơ quan chức năng có thể tạm dừng tàu khách ra đảo. Người đã ở trên đảo có thể phải ở lại thêm, người ở đất liền không ra được. Tắm biển khi sóng lớn cũng rất nguy hiểm.

Ngập lụt và cô lập. Mưa lớn kéo dài ở đồng bằng ven biển miền Trung có thể gây ngập đường, chia cắt giao thông. Khách ở homestay vùng trũng có thể bị kẹt vài ngày.

Đọc tin thời tiết cho đúng

Nguồn nên theo dõi là bản tin của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và các đài khí tượng khu vực, được báo đài và ứng dụng thời tiết chính thống dẫn lại. Ứng dụng thời tiết quốc tế trên điện thoại hữu ích để xem nhanh, nhưng với bão, áp thấp và cảnh báo lũ quét, sạt lở thì bản tin trong nước chi tiết theo từng khu vực hơn.

Vài khái niệm hay gặp: áp thấp nhiệt đới là vùng xoáy có sức gió yếu hơn bão, nhưng vẫn có thể gây mưa rất lớn; bão được phân theo cấp gió; cảnh báo lũ quét, sạt lở đất thường ghi rõ những khu vực có nguy cơ. Với khách du lịch, tin mưa lớn diện rộng nhiều ngày ở vùng núi đáng lo hơn bản thân cấp gió của một cơn bão ở xa, vì mưa mới là nguyên nhân sạt lở và lũ quét.

Một lưu ý quan trọng: hướng đi và thời điểm đổ bộ của bão có thể thay đổi trong vài ngày. Đừng chỉ đọc tin một lần rồi yên tâm. Từ năm bảy ngày trước chuyến đi, theo dõi mỗi ngày; trong chuyến, đọc tin mỗi sáng trước khi quyết định lịch của ngày hôm đó.

Quy tắc quyết định đi hay hoãn

Ngưỡng hoãn nên đặt từ khi lập kế hoạch, lúc đầu óc còn tỉnh táo và chưa tiếc tiền vé. Một bộ quy tắc gợi ý:

1. Nếu có tin bão hoặc áp thấp nhiệt đới dự kiến ảnh hưởng tới vùng sắp đến trong thời gian chuyến đi, hoãn hoặc chuyển sang vùng khác không bị ảnh hưởng.
2. Nếu có cảnh báo mưa lớn diện rộng, lũ quét, sạt lở cho vùng núi sắp đi, bỏ các chặng đèo xa và hoạt động ven suối; chỉ giữ những điểm gần thị trấn, đường chính.
3. Nếu đang ở trên đảo mà có tin biển động sắp tới, cân nhắc về sớm bằng chuyến tàu còn chạy thay vì chờ tới ngày đã định.
4. Nếu đường đã có sạt lở được báo, không cố đi đường vòng nhỏ chưa quen để tránh; hỏi người địa phương và cơ quan chức năng về tuyến an toàn.
5. Nếu đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, hạ ngưỡng xuống: chỉ cần tin mưa lớn kéo dài là đủ lý do đổi kế hoạch.

Đặt vé và chỗ ở cho phép huỷ, đổi miễn phí giúp những quyết định này dễ hơn rất nhiều. Một số hãng vận chuyển cũng có chính sách hỗ trợ đổi vé khi có thiên tai; hỏi rõ khi đặt.

Dấu hiệu sạt lở và lũ quét cần nhận ra tại chỗ

Ngay cả khi tin dự báo không quá đáng ngại, trên đường đi vẫn có thể gặp dấu hiệu nguy hiểm. Những dấu hiệu người dân vùng núi hay nhắc:

• Đất đá nhỏ rơi lả tả từ taluy xuống đường, nghe tiếng lục cục trên sườn núi.
• Vết nứt mới trên mặt đường, trên sườn đồi, cây cối hoặc cột điện nghiêng bất thường.
• Nước chảy ra từ sườn núi đột ngột đục ngầu, hoặc mạch nước đang chảy bỗng tắt.
• Nước suối dâng nhanh, đục, cuốn theo cành cây, rác, kèm tiếng ầm từ phía thượng nguồn.
• Mùi đất ẩm nồng bất thường, tiếng nứt gãy cây trong rừng sau mưa lớn.

Gặp những dấu hiệu này, việc đầu tiên là rời khỏi vùng nguy hiểm: quay lại, lên chỗ cao, tránh xa lòng suối và chân taluy. Đừng dừng lại chụp ảnh hay quay phim cảnh nước lũ, sạt lở. Khi cần hỗ trợ, gọi 112 cho cứu nạn cứu hộ, 115 cho cấp cứu y tế, và báo cho chính quyền hoặc người dân gần nhất.

Đi mùa mưa vẫn có cái hay, nếu chọn đúng

Mùa mưa không phải lúc nào cũng xấu. Thác ở vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên nhiều nước nhất vào giữa và cuối mùa mưa, ruộng bậc thang mùa nước đổ đẹp vào khoảng cuối xuân đầu hè ở nhiều nơi, rừng xanh đậm và ít khách hơn. Mưa ở nhiều vùng thường là mưa rào buổi chiều, buổi sáng vẫn có thể đi được.

Cách đi mùa mưa hợp lý là chọn điểm gần trục đường chính và thị trấn, ở lâu một chỗ thay vì chạy nhiều chặng, đi ngắm cảnh buổi sáng và về chỗ ở trước cơn mưa chiều. Đổi những hoạt động rủi ro như cắm trại ven suối, leo núi xa sang những hoạt động trong làng bản, chợ, bảo tàng, quán cà phê nhìn thung lũng.

Với biển đảo, mùa mưa bão của vùng này lại là mùa khô của vùng khác. Thay vì cố ra đảo miền Trung vào cuối năm, bạn có thể chọn các đảo phía Nam đang bước vào mùa khô, hoặc ngược lại. Linh hoạt theo vùng là cách tốt nhất để vừa an toàn vừa có biển đẹp.

Chuẩn bị riêng cho chuyến đi mùa mưa

Hành lý và đồ dùng mùa mưa khác mùa khô ở vài điểm nhỏ nhưng quyết định chuyến đi có dễ chịu không. Những thứ nên có thêm:

• Áo mưa bộ có quần riêng, đủ dài để che giày khi đi xe máy; áo mưa cánh dơi dễ bị gió hất và vướng bánh xe trên đèo.
• Túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ, tiền mặt, và một túi lớn bọc ba lô hoặc hành lý buộc sau xe.
• Giày hoặc dép bám, nhanh khô; giày vải ngấm nước sẽ không khô kịp qua đêm ở vùng ẩm.
• Sạc dự phòng đầy pin, vì mưa bão có thể làm mất điện ở vùng núi và trên đảo nhỏ, có khi kéo dài nhiều giờ.
• Đèn pin, một ít đồ ăn khô và nước uống dự trữ cho trường hợp đường bị chia cắt phải chờ.
• Tiền mặt dự phòng để trả thêm đêm ở hoặc đổi phương tiện khi lịch bị đảo lộn.
• Bản đồ ngoại tuyến và danh sách liên lạc của chỗ ở, hãng tàu, người thân lưu sẵn trong điện thoại.

Một việc nhỏ nữa là nói với chủ chỗ ở về lịch di chuyển của mình mỗi ngày. Người địa phương thường là người đầu tiên biết đoạn đường nào vừa sạt, chuyến tàu nào vừa dừng, và họ có thể nhắn bạn kịp thời nếu biết bạn đang ở đâu. Ở nhiều vùng núi, đây là kênh thông tin nhanh hơn bất kỳ ứng dụng nào.

Khi đang ở giữa chuyến và thời tiết xấu đi

Nếu đang ở vùng núi mà mưa lớn kéo dài, hãy ở lại chỗ ngủ an toàn, hỏi chủ nhà về tình hình đường. Người địa phương thường biết đoạn nào hay sạt, suối nào hay lũ. Đừng tin hoàn toàn vào ứng dụng chỉ đường, vì nó không biết đoạn đường vừa sạt sáng nay.

Nếu đang ở trên đảo mà tàu tạm dừng, liên hệ chỗ ở để gia hạn, báo cho người thân và nơi làm việc, giữ pin điện thoại và một ít tiền mặt. Trên một số đảo nhỏ, khi biển động dài ngày, hàng hoá tươi có thể khan hiếm. Đây là lý do nên có ngày đệm cho mọi chuyến đi đảo.

Nếu đang ở vùng có thể bị ngập, chuyển đồ điện tử và giấy tờ lên chỗ cao, nắm thông tin về nơi trú tránh của địa phương, và làm theo hướng dẫn của chính quyền nếu có lệnh di dời. Đi xe qua đoạn đường ngập nước chảy xiết là việc tuyệt đối không nên làm, kể cả bằng ô tô gầm cao.

Câu hỏi thường gặp

Đi miền Trung vào tháng 10, 11 có nên không?

Đây là giai đoạn mưa lớn và bão ở nhiều tỉnh ven biển miền Trung, nên rủi ro cao hơn hẳn các tháng đầu năm. Nếu buộc phải đi, chọn điểm ở thành phố, chừa nhiều ngày đệm, theo dõi tin bão hằng ngày và đặt vé, chỗ ở có thể huỷ đổi.

Mùa mưa có nên đi Hà Giang, Sa Pa không?

Có thể đi nhưng phải chấp nhận đường trơn, có nguy cơ sạt lở và sương mù. Nên đi chậm, ở lâu một chỗ, tránh chạy đèo khi đang mưa lớn và hỏi người địa phương về tình hình đường mỗi sáng. Đổi lại, cảnh rất xanh và ít khách.

Có tin bão thì tàu ra đảo có chạy không?

Khi có gió mạnh, sóng lớn hoặc bão, cơ quan chức năng có thể tạm dừng tàu khách. Việc dừng hay chạy phụ thuộc thực tế từng ngày, nên theo dõi thông báo của hãng tàu và bến tàu, đồng thời chừa ngày đệm ở cả chiều đi lẫn chiều về.

Làm sao biết đoạn đường đèo có đang sạt lở không?

Theo dõi tin của chính quyền và cơ quan giao thông địa phương, hỏi chủ chỗ ở, tài xế xe khách tuyến hoặc người dân. Trên đường, để ý đất đá rơi, vết nứt mới, nước đục chảy từ sườn núi. Thấy dấu hiệu bất thường thì quay lại hoặc chờ.

Đặt phòng rồi mà gặp bão có được hoàn tiền không?

Tuỳ chính sách của nơi ở và nền tảng đặt phòng. Loại cho phép huỷ miễn phí đến sát ngày là an toàn nhất trong mùa mưa bão. Một số bảo hiểm du lịch có quyền lợi cho huỷ chuyến vì thiên tai, cần đọc kỹ điều khoản trước khi mua.

Tắm suối mùa mưa nguy hiểm thế nào?

Mưa lớn ở thượng nguồn có thể làm nước suối dâng rất nhanh dù chỗ bạn đứng không mưa. Đá rêu trơn, nước đục che mất hố sâu. Trong mùa mưa, tốt nhất không tắm suối, không cắm trại ven lòng suối và tránh đi bộ dọc khe suối.