Những con đèo đẹp nhất miền Trung và Tây Nguyên gồm Hải Vân (giữa Huế và Đà Nẵng), Lò Xo và Vi Ô Lắc (vùng núi Quảng Ngãi, trước thuộc Kon Tum), Cù Mông và Đèo Cả trên quốc lộ 1, Phượng Hoàng (Đắk Lắk – Khánh Hòa), Khánh Lê và Ngoạn Mục (Khánh Hòa – Lâm Đồng). Có hai kiểu: đèo ven biển như Hải Vân, Cù Mông, Đèo Cả, vừa leo núi vừa nhìn thấy biển; và đèo lên cao nguyên như Phượng Hoàng, Khánh Lê, Ngoạn Mục, Lò Xo, đi từ vùng đồng bằng nóng lên vùng núi mát với rừng hai bên.
Khác với các đèo phía Bắc nổi tiếng vì vực sâu và núi đá, đèo miền Trung đẹp nhờ chỗ núi gặp biển, còn đèo Tây Nguyên đẹp nhờ rừng và sự thay đổi khí hậu chỉ trong vài chục cây số. Một số đèo nay đã có hầm xuyên núi, xe lớn không còn phải đi đường đèo, nên đường đèo cũ vắng hơn và trở thành cung đường ngắm cảnh. Mùa mưa bão miền Trung, khoảng tháng 9 đến tháng 12, là lúc các đèo hay sạt lở, cần xem tin trước khi đi.
Hải Vân: "đệ nhất hùng quan" giữa Huế và Đà Nẵng
Đèo Hải Vân vắt qua nhánh núi Bạch Mã đâm ra biển, là ranh giới tự nhiên giữa Huế và Đà Nẵng, và lâu nay vẫn được coi là đường phân chia khí hậu: phía bắc đèo mùa đông lạnh, ẩm, mưa dầm hơn; phía nam ấm hơn. Trên đỉnh đèo còn di tích Hải Vân Quan, cửa ải thời Nguyễn, với tấm biển đá khắc chữ "Thiên hạ đệ nhất hùng quan". Từ đỉnh nhìn về phía nam thấy cả vịnh Đà Nẵng, bán đảo Sơn Trà; nhìn về phía bắc thấy đầm Lập An và làng chài Lăng Cô.
Từ khi hầm Hải Vân thông xe năm 2005, xe tải và xe khách hầu hết đi qua hầm, đường đèo vắng hẳn và trở thành cung đường du lịch được người đi xe máy, xe đạp, ô tô ngắm cảnh ưa thích. Xe máy không được đi qua hầm, nên người đi xe máy từ Huế vào Đà Nẵng hay ngược lại đều qua đường đèo. Đường đèo nhiều cua, có đoạn sương mù dày vào mùa đông, mặt đường trơn khi mưa. Buổi sáng sớm hoặc chiều muộn là lúc ánh sáng đẹp nhất nhìn xuống vịnh, và cũng mát hơn giữa trưa. Trên đỉnh đèo có các quán nước và bãi dừng, nhưng nên giữ đồ cẩn thận và không leo lên tường thành di tích để chụp ảnh.
Lò Xo và Vi Ô Lắc: đèo của núi rừng Trường Sơn
Đèo Lò Xo nằm trên đường Hồ Chí Minh, nối vùng núi Kon Tum cũ (nay thuộc Quảng Ngãi) với vùng núi Quảng Nam cũ (nay thuộc Đà Nẵng). Tên đèo gợi đúng hình dáng: những khúc cua liên tục như lò xo, uốn qua rừng già Trường Sơn. Đây là con đường có ý nghĩa lịch sử, gắn với tuyến đường Trường Sơn trong chiến tranh. Cảnh ở Lò Xo là rừng núi trùng điệp, ít nhà dân, ít trạm dừng, nên phải đổ đầy xăng và mang nước trước khi vào đèo.
Đèo Vi Ô Lắc nằm trên quốc lộ 24, dẫn từ vùng đồng bằng Quảng Ngãi lên cao nguyên Măng Đen. Đèo dài, uốn lượn, hai bên là rừng và những thác nhỏ chảy xuống sau mưa. Lên tới Măng Đen, khí hậu mát hẳn, có rừng thông, hồ và các điểm săn mây buổi sáng. Hai đèo này vắng xe, đẹp, nhưng chính vì vắng nên nếu xe hỏng hay có sự cố, chờ giúp đỡ lâu hơn; vùng núi cũng có đoạn sóng điện thoại yếu. Mùa mưa, đá lăn và sạt taluy là rủi ro thường gặp; nên đi ban ngày và theo dõi thông tin đường.
Đèo ven biển quốc lộ 1: Cù Mông, Đèo Cả và chuyện hầm xuyên núi
Dọc quốc lộ 1 qua Nam Trung Bộ có hai con đèo nổi tiếng nhìn ra biển. Đèo Cù Mông nằm giữa vùng Bình Định cũ (nay thuộc Gia Lai) và Phú Yên cũ (nay thuộc Đắk Lắk), từ trên đèo thấy đầm Cù Mông và biển. Đèo Cả nằm giữa Phú Yên cũ và Khánh Hòa, ngay trên vịnh Vũng Rô, nơi núi đổ thẳng xuống biển, là một trong những đoạn đường ven biển đẹp nhất miền Trung.
Cả hai đèo nay đã có hầm đường bộ xuyên núi. Xe đi đường hầm nhanh và an toàn hơn, nhưng sẽ không thấy biển. Nếu thời gian cho phép và thời tiết tốt, người đi xe máy, ô tô ngắm cảnh có thể chọn đường đèo cũ, dừng ở những chỗ có lề rộng để nhìn xuống Vũng Rô hay đầm Cù Mông. Đường đèo cũ vắng, nhưng có những đoạn xuống cấp hoặc sạt lở sau mùa mưa bão; hỏi người dân ở chân đèo trước khi đi. Không đi đường đèo cũ vào ban đêm hay trong mưa lớn. Với xe khách và xe tải, đường hầm là lựa chọn mặc định; với người đi chậm để ngắm cảnh, đèo cũ là phần thưởng, nhưng chỉ khi trời khô và còn nhiều giờ sáng.
Xa hơn về phía bắc, đèo Ngang nối Hà Tĩnh với Quảng Bình cũ (nay thuộc Quảng Trị) cũng có hầm, và đỉnh đèo còn di tích Hoành Sơn quan; ai muốn hiểu sâu về đèo Ngang có thể tìm các trang chuyên về vùng Bố Chính.
Phượng Hoàng và Khánh Lê: hai cửa lên cao nguyên từ Khánh Hòa
Đèo Phượng Hoàng trên quốc lộ 26 là đường chính nối vùng biển Khánh Hòa với Buôn Ma Thuột. Đèo dài, đường quanh co qua rừng và những thung lũng trồng cây, có đoạn đã được mở rộng, có đoạn vẫn hẹp. Đây là tuyến có nhiều xe tải và xe khách nên không phải nơi để dừng ngắm cảnh tuỳ tiện; nên coi nó là đoạn chuyển vùng hơn là điểm đến. Ở phần trên đèo, khí hậu chuyển dần sang kiểu cao nguyên, trời mát hơn, đất đỏ bắt đầu xuất hiện hai bên đường, báo hiệu đã vào vùng cà phê, hồ tiêu của Đắk Lắk.
Đèo Khánh Lê trên quốc lộ 27C thì ngược lại, được nhiều người coi là một trong những đèo đẹp nhất phía Nam. Đường nối thẳng Nha Trang với Đà Lạt, đi qua vùng rừng giáp ranh vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà và khu bảo tồn Hòn Bà, hai bên là rừng già, thác nhỏ, và phần trên đèo thường có mây mù. Đổi lại, đây là đèo rất dài, vắng nhà dân, nhiều taluy cao, và vào mùa mưa đã nhiều lần sạt lở nặng, có đợt cấm đường. Đi Khánh Lê nên xuất phát sớm, đổ đầy xăng ở chân đèo, mang đồ ăn nước uống, và luôn kiểm tra thông báo giao thông của Khánh Hòa và Lâm Đồng trước ngày đi.
Gợi ý ghép đèo theo hướng đi
Đèo hiếm khi là điểm đến duy nhất; nó là một đoạn của hành trình. Vài cách ghép hợp lý cho người đi đường bộ miền Trung và Tây Nguyên:
- Huế – Đà Nẵng qua Hải Vân: đi buổi sáng từ Huế, ghé đầm Lập An và Lăng Cô, qua đỉnh đèo rồi xuống Đà Nẵng ăn trưa. Đoạn ngắn, hợp cả người mới đi xe máy nếu trời khô.
- Đà Nẵng – Măng Đen qua đường Hồ Chí Minh và đèo Lò Xo: tuyến núi rừng dài, cần hai ngày, nghỉ lại vùng núi giữa đường; về xuôi Quảng Ngãi qua đèo Vi Ô Lắc để thành một vòng.
- Quy Nhơn – Tuy Hòa – Nha Trang theo quốc lộ 1: chọn đường đèo cũ Cù Mông và Đèo Cả thay vì hầm khi trời khô, dừng ngắm đầm và vịnh Vũng Rô.
- Nha Trang – Đà Lạt – Phan Rang: lên bằng đèo Khánh Lê, xuống bằng đèo Ngoạn Mục, mỗi đèo một kiểu cảnh: một bên rừng già, một bên nhìn xuống vùng duyên hải khô.
- Nha Trang – Buôn Ma Thuột qua đèo Phượng Hoàng: tuyến chuyển vùng từ biển lên cao nguyên, ghép với hồ Lắk và các thác quanh Buôn Ma Thuột.
Các lịch trình nhiều tỉnh chi tiết hơn được viết ở danh mục lịch trình ghép tuyến của trang. Ở đây chỉ cần nhớ nguyên tắc: qua đèo vào giữa ngày, chừa ngày dự phòng mùa mưa, và đừng ép quá nhiều đèo vào một ngày.
Các đèo lên cao nguyên: so sánh nhanh
Từ dải đồng bằng ven biển lên Tây Nguyên có nhiều con đèo, mỗi đèo trên một quốc lộ. Bảng dưới để bạn chọn đèo theo hướng đi:
| Đèo | Quốc lộ | Nối | Cảnh và lưu ý |
|---|---|---|---|
| Phượng Hoàng | 26 | Khánh Hòa – Đắk Lắk | đèo dài, nhiều cua, xe tải nhiều; cảnh rừng và thung lũng |
| Khánh Lê | 27C | Nha Trang (Khánh Hòa) – Đà Lạt (Lâm Đồng) | đèo rất dài qua rừng nguyên sinh, có đoạn mây mù; hay sạt lở mùa mưa |
| Ngoạn Mục | 27 | Phan Rang cũ (nay Khánh Hòa) – vùng Đơn Dương (Lâm Đồng) | đứng trên đèo nhìn xuống duyên hải khô hạn; cảnh ống thuỷ điện Đa Nhim |
| Mang Yang, An Khê | 19 | Quy Nhơn – Pleiku (cùng thuộc Gia Lai mới) | đèo lên cao nguyên đất đỏ, xe tải nhiều |
| Bảo Lộc | 20 | Đồng Nai – Lâm Đồng | đèo chính từ TP.HCM lên Đà Lạt, xe đông; đã có trang chuyên |
Đèo Khánh Lê và Ngoạn Mục, cùng các đèo Prenn, Mimosa quanh Đà Lạt, có hướng dẫn lái chi tiết trên các trang chuyên về Đà Lạt và Đơn Dương. Bảng này chỉ giúp so sánh để chọn tuyến lên cao nguyên.
Mùa nào đi đèo miền Trung – Tây Nguyên, và những điều cần biết
Tránh cao điểm mưa bão, khoảng tháng 9 đến tháng 12. Đây là lúc miền Trung mưa lớn, bão và áp thấp nhiều nhất. Các đèo như Khánh Lê, Lò Xo, Vi Ô Lắc, Phượng Hoàng đều đã từng sạt lở chia cắt đường nhiều ngày. Nếu buộc phải đi, xem tin thời tiết và tin giao thông của địa phương ngay trước khi xuất phát.
Mùa khô dễ đi hơn, nhưng nắng gắt. Từ khoảng tháng 2 đến tháng 8, đường khô ráo, trời trong, ngắm biển từ đèo rất rõ. Nhưng giữa trưa nắng nóng ở dải ven biển, người đi xe máy cần áo chống nắng, nước uống, và nghỉ ở các quán chân đèo.
Đèo lên cao nguyên đổi khí hậu rất nhanh. Chỉ trong một con đèo, nhiệt độ có thể giảm rõ rệt, kèm sương mù và mưa phùn ở phần trên. Mang áo khoác và áo mưa ngay cả khi ở dưới chân đèo đang nắng.
Nhường xe tải và giữ khoảng cách. Các quốc lộ 19, 20, 26 có nhiều xe tải chở nông sản, vật liệu. Trên dốc, xe tải đi chậm và có thể lấn làn ở cua; đừng vượt ở chỗ khuất, đừng bám đuôi sát.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy có được đi qua hầm Hải Vân không?
Không. Xe máy không được đi qua hầm Hải Vân, nên người đi xe máy giữa Huế và Đà Nẵng phải đi đường đèo. Đây cũng là lý do đèo Hải Vân vẫn là cung đường quen của người đi phượt và khách du lịch thuê xe máy.
Đèo nào đẹp nhất miền Trung?
Hải Vân thường được nhắc đầu tiên nhờ cảnh núi gặp biển và di tích Hải Vân Quan. Đèo Cả với vịnh Vũng Rô cũng rất đẹp. Nếu thích rừng núi hơn biển thì Lò Xo, Vi Ô Lắc và Khánh Lê là lựa chọn đáng cân nhắc.
Đi đèo Khánh Lê mùa mưa có an toàn không?
Đèo Khánh Lê dài, qua rừng, nhiều đoạn taluy cao, đã nhiều lần sạt lở vào mùa mưa, có lúc phải cấm đường. Mùa mưa nên theo dõi thông báo của địa phương, đi ban ngày, và sẵn sàng đổi sang tuyến khác như đèo Ngoạn Mục nếu có cảnh báo.
Đèo Cả và hầm Đèo Cả khác nhau thế nào?
Hầm Đèo Cả là đường hầm xuyên núi, xe đi nhanh, an toàn nhưng không thấy cảnh. Đường đèo cũ vắt qua núi, nhìn xuống vịnh Vũng Rô và biển. Người muốn ngắm cảnh có thể đi đèo cũ khi trời khô ráo, ban ngày, sau khi hỏi tình trạng đường.
Có nên đi xe máy từ Nha Trang lên Đà Lạt?
Có thể, qua đèo Khánh Lê hoặc vòng qua đèo Ngoạn Mục. Cần xe được kiểm tra phanh, lốp; đi sớm để qua đèo giữa ngày; mang áo ấm vì lên cao lạnh nhanh. Mùa mưa có nguy cơ sạt lở, nên xem tin đường trước và không đi khi có cảnh báo.
Đèo Lò Xo nằm ở đâu?
Đèo Lò Xo nằm trên đường Hồ Chí Minh, nối vùng núi Kon Tum cũ (nay thuộc Quảng Ngãi) với vùng núi Quảng Nam cũ (nay thuộc Đà Nẵng). Đèo có rất nhiều khúc cua liên tục qua rừng Trường Sơn, vắng nhà dân, nên cần chuẩn bị xăng, nước và đi ban ngày.