Ảnh biển đảo đẹp thường được chụp vào ba thời điểm: giữa buổi sáng nắng to nhìn từ trên cao xuống để nước trong và xanh nhất, giờ vàng để bờ cát, mỏm đá có khối, và giờ xanh với phơi sáng dài để sóng mịn như sương. Hai món phụ kiện đáng mang là kính lọc phân cực để cắt loá mặt nước và kính lọc giảm sáng ND để kéo dài thời gian phơi. Chọn bờ biển hướng đông nếu muốn bình minh trên biển, hướng tây nếu muốn hoàng hôn.
Việt Nam có hơn ba nghìn cây số bờ biển và nhiều đảo, nhưng ảnh biển của phần lớn khách đi chơi vẫn giống nhau: đường chân trời nghiêng, trời trắng, nước xám, chụp lúc mười một giờ trưa từ mép bãi. Bài này đi qua những quyết định khiến ảnh biển khác hẳn: chọn giờ theo con nước và hướng bờ, đứng ở đâu, xử lý mặt nước, sóng và đường chân trời, chụp người trên bãi biển, và chăm sóc máy móc trong môi trường muối, cát, nước.
Nước trong, nước xanh: chuyện của góc nhìn, con nước và mùa
Màu nước trong ảnh phụ thuộc vào ba thứ. Thứ nhất là bản thân nước: mùa biển êm, sóng nhỏ, ít mưa thì phù sa và cát không bị khuấy lên, nước trong. Các vùng đảo xa bờ như Phú Quý, Côn Đảo, Nam Du, Cù Lao Chàm vào mùa lặng thường trong hơn bờ biển gần cửa sông. Mùa gió mạnh, cùng một bãi mà nước đục ngầu. Thứ hai là đáy: cát trắng cho màu ngọc lam, rạn san hô và đá cho màu xanh thẫm loang lổ, đáy bùn cho màu nâu xám.
Thứ ba, và là thứ bạn điều khiển được, là góc nhìn so với mặt trời. Khi mặt trời cao và bạn nhìn xuống từ trên dốc, mỏm đá, ngọn hải đăng, ánh sáng xuyên qua nước chiếu lên đáy rồi phản lại, nên bạn thấy màu đáy và độ trong. Khi nhìn ngang mặt nước từ mép bãi, phần lớn thứ lọt vào mắt là ánh trời phản chiếu, nước trông bạc và phẳng. Vì vậy ảnh "nước trong như pha lê" ở Kỳ Co (Gia Lai, trước thuộc Bình Định) hay các vịnh Khánh Hoà gần như luôn được chụp từ trên cao, gần trưa, ngày nắng.
Con nước cũng quan trọng. Lúc nước ròng, các bãi đá, rạn, cồn cát lộ ra, có vũng nước đọng soi trời, hợp chụp tiền cảnh. Lúc nước lớn, bãi hẹp lại nhưng sóng đánh vào gành đá mạnh hơn. Tra bảng thuỷ triều của vùng trước khi đi; ở vài nơi như các ghềnh đá ven biển miền Trung, giờ nước ròng quyết định bạn có tới được mỏm đá đẹp hay không, và giờ nước lên quyết định bạn có quay về kịp hay không.
Kính lọc phân cực và kính lọc giảm sáng: dùng khi nào
Phân cực cắt ánh phản chiếu. Xoay kính lọc phân cực tới góc phù hợp, mặt nước bớt loá, bạn nhìn xuyên được xuống đáy, rạn san hô và đá ngầm hiện rõ, trời xanh đậm hơn, mây trắng tách khỏi nền. Hiệu quả mạnh nhất khi hướng chụp vuông góc với mặt trời.
Đừng xoay phân cực tới mức tối đa với ống góc rộng. Trời sẽ loang thành một vệt xanh thẫm và hai bên nhạt, trông giả. Xoay vừa đủ, nhìn kỹ qua màn hình, và với ảnh hoàng hôn thì tháo phân cực ra vì nó cắt luôn cả ánh vàng trên mặt nước mà bạn muốn giữ.
Kính lọc ND kéo dài thời gian phơi sáng. ND giảm lượng sáng vào máy mà không đổi màu, cho phép chụp vài giây hoặc vài chục giây ngay cả khi trời còn sáng. Sóng chuyển động trong thời gian đó thành lớp sương mịn, mặt biển phẳng như gương, mây kéo vệt.
Điện thoại không có kính lọc vẫn có cách. Nhiều điện thoại có chế độ phơi sáng dài hoặc ảnh động có thể chuyển thành phơi sáng dài, máy tự ghép nhiều khung cho sóng mềm. Kết quả kém hơn máy ảnh nhưng đủ dùng nếu tì máy lên đá cho vững. Kính phân cực kẹp cho điện thoại cũng có bán.
Tìm góc cao cho ảnh biển đảo
Phần lớn ảnh biển đảo khiến người xem muốn đi ngay đều chụp từ một độ cao nào đó: con đường đèo ven biển, mỏm đá trên mũi đất, sườn đồi sau làng chài, ngọn hải đăng mở cửa cho khách lên. Độ cao cho bạn ba thứ: thấy được hình cong của bãi và vịnh, thấy màu nước theo độ sâu chuyển từ ngọc lam sang xanh thẫm, và thấy thuyền, làng, đảo nhỏ sắp thành bố cục thay vì chồng lên nhau.
Trên bản đồ vệ tinh, hãy tìm những đường đồng mức dốc sát biển và những con đường nhỏ vòng lên đồi. Các đèo ven biển như Hải Vân giữa Huế và Đà Nẵng, đèo Cả giữa Đắk Lắk (trước là Phú Yên) và Khánh Hoà, cung đường ven biển Ninh Thuận cũ nay thuộc Khánh Hoà, đều có những chỗ dừng nhìn xuống vịnh; chỉ dừng ở điểm có chỗ đỗ an toàn, không dừng giữa khúc cua. Trên đảo, các đồi có trạm điện gió, hải đăng hay đường mòn lên đỉnh thường là điểm ngắm toàn cảnh.
Khi có góc cao, ống tele vừa phải cho phép tách từng chi tiết: một chiếc thuyền nhỏ để lại vệt nước trắng trên nền ngọc, hàng lồng bè xếp ô, bóng mây in lên mặt biển. Đây là thể loại mà nhiều người tưởng phải có flycam mới làm được, trong khi một ngọn đồi và một ống kính dài thường đủ, lại không cần xin phép bay.
Chọn tốc độ màn trập cho sóng: đóng băng, giữ nét chuyển động hay làm mịn
Cùng một con sóng, ba tốc độ cho ba tấm ảnh khác hẳn. Số dưới đây là điểm bắt đầu, phải chụp thử và chỉnh theo độ lớn và tốc độ sóng.
| Tốc độ | Kết quả | Hợp với | Cần gì |
|---|---|---|---|
| 1/500 giây hoặc nhanh hơn | Sóng đóng băng, thấy từng tia nước | Sóng lớn vỗ gành đá, bọt tung trắng | Nắng đủ, chụp liên tiếp để bắt đúng đỉnh sóng |
| Khoảng 1/4 đến 1 giây | Sóng thành vệt có hướng, vẫn thấy dòng chảy | Sóng rút qua đá, nước tràn qua bãi sỏi | Chân máy, chụp nhiều tấm vì mỗi lần sóng một khác |
| Vài giây tới vài chục giây | Mặt biển mịn như sương, đá nổi lên rõ khối | Giờ xanh, cảnh tĩnh có đá, cầu cảng, cột gỗ | Chân máy chắc, kính ND khi trời còn sáng, hẹn giờ hoặc điều khiển từ xa |
Với phơi sáng dài, đặt chân máy trên đá chắc chứ không trên cát ướt, vì sóng rút làm chân lún từ từ và ảnh nhoè. Nếu buộc phải đặt trên cát, ấn chân sâu xuống và chụp lúc sóng vừa rút qua. Đứng chụp gành đá thì luôn nhìn ra biển giữa các lần chụp: sóng lớn thường đến theo đợt, sau vài con sóng nhỏ.
Bình minh, hoàng hôn trên biển và đường chân trời
Dải bờ biển từ Quảng Ninh vào tới mũi Cà Mau chủ yếu nhìn về hướng đông hoặc đông nam, nên phần lớn bãi biển đất liền có bình minh trên biển: Sầm Sơn, Cửa Lò, Lăng Cô, Mỹ Khê, Quy Nhơn, Nha Trang, Mũi Né. Mặt trời mọc từ nước, thuyền đánh cá về bến, chợ cá sớm trên bãi là những khung hình kinh điển. Muốn hoàng hôn trên biển thì sang bờ tây vịnh Thái Lan như Phú Quốc, Hà Tiên, Nam Du, Hòn Sơn (An Giang, trước thuộc Kiên Giang), hoặc tìm các bãi quay về hướng tây trên đảo và bán đảo.
Lỗi số một của ảnh biển là đường chân trời nghiêng. Mắt người rất nhạy với điều này; một độ nghiêng cũng đủ khiến biển trông như đang đổ. Bật lưới và thước cân bằng trên máy hoặc điện thoại, hoặc sửa khi chỉnh ảnh. Lỗi số hai là đặt chân trời ngay giữa khung một cách vô tình. Hãy quyết định: trời có mây ngũ sắc thì cho trời nhiều, mặt nước có ánh phản chiếu hay tiền cảnh đá đẹp thì cho biển nhiều.
Khi chụp ngược sáng vào mặt trời đang lên, đo sáng theo vùng trời sáng cạnh mặt trời chứ không theo vùng tối, để giữ màu trời; thuyền, người, mỏm đá thành bóng đen sắc nét. Đừng nhìn thẳng vào mặt trời qua kính ngắm quang học quá lâu, nhất là với ống tele; dùng màn hình. Và đừng cất máy khi mặt trời lặn: mười lăm phút sau đó trời thường đổi màu mạnh nhất, mây phía trên có thể đỏ rực trong khi người đã đứng dậy ra về.
Chụp người và sinh hoạt trên bãi biển
Người làm tỉ lệ cho cảnh. Một bóng người đi dọc mép nước trên bãi dài, một chiếc thuyền thúng giữa vịnh, cho người xem thấy bãi rộng và nước mênh mông tới đâu. Đặt người ở một phần ba khung, hướng đi vào trong khung chứ không đi ra ngoài.
Ngư dân đang làm việc. Cảnh kéo lưới, chợ cá sớm, thuyền về bến là sinh kế của người ta, không phải sân khấu. Đứng xa, dùng ống tele, không chắn lối đi, không bước lên lưới hay thuyền khi chưa được mời. Muốn chụp cận thì hỏi, và nếu người ta lắc đầu thì thôi.
Người đi cùng. Chụp người thân ở biển đẹp nhất lúc giờ vàng hoặc ngược sáng nhẹ: tóc và vai viền sáng, mặt không nheo mắt. Giữa trưa, kéo vào bóng dừa hay mái lá, hoặc để người quay lưng nhìn ra biển.
Thuyền và cầu cảng. Thuyền neo ở các làng chài như vịnh Vĩnh Hy, làng chài Nhơn Lý hay bãi Mũi Né cho tiền cảnh màu sắc. Sáng sớm khi thuyền mới về là lúc sinh động nhất, nhưng cũng là lúc bận nhất của làng; chụp từ bờ, đừng chen vào khu bốc dỡ.
Muối, cát, nước: giữ máy ảnh và điện thoại sống qua chuyến biển
Muối là kẻ thù chậm mà chắc. Hơi muối bám lên ống kính, khe nút bấm, cổng sạc, và khô lại thành tinh thể làm kẹt vòng xoay, ăn mòn tiếp điểm. Sau mỗi buổi chụp gần sóng, lau thân máy bằng khăn ẩm nước ngọt vắt thật kiệt rồi khăn khô, không xịt nước trực tiếp. Cát còn nguy hiểm hơn: một hạt lọt vào vòng zoom là kêu lạo xạo mãi. Không thay ống kính trên bãi khi có gió; nếu buộc phải thay, quay lưng về hướng gió, che bằng thân người, làm thật nhanh.
Điện thoại dù có chuẩn chống nước cũng không nên ngâm nước biển và đem dùng ngay. Chuẩn chống nước thường được thử với nước ngọt trong điều kiện phòng thí nghiệm, gioăng lão hoá theo thời gian, và nước biển, nước có xà phòng, kem chống nắng làm hỏng nhanh hơn. Đi thuyền, đi cano ra đảo, bỏ máy vào túi khô cuộn miệng; một túi khô rẻ hơn nhiều so với một máy ảnh.
Cuối ngày ở phòng, tháo pin, mở nắp khe thẻ cho thoáng, để máy cạnh gói hút ẩm. Đừng để máy trong cốp xe hay balo nằm phơi nắng trên bãi: nhiệt độ trong túi kín có thể rất cao, ảnh hưởng pin và gioăng. Và nhớ ra đảo bằng thuyền nhỏ thì dặn kỹ chính mình: dây đeo máy luôn quàng vào cổ hoặc cổ tay, không đặt máy trên mạn thuyền.
Câu hỏi thường gặp
Chụp nước biển trong xanh vào giờ nào?
Nước trong và xanh nhất khi mặt trời cao, khoảng từ chín giờ sáng tới đầu giờ chiều, nhìn từ trên cao xuống, ngày nắng, biển lặng. Giờ vàng đẹp về màu và khối nhưng mặt nước phản chiếu trời nhiều hơn nên ít thấy đáy.
Có cần kính lọc ND nếu chỉ chụp bằng điện thoại?
Không bắt buộc. Nhiều điện thoại có chế độ phơi sáng dài ghép nhiều khung hình để làm mịn sóng. Muốn kết quả tốt hơn thì tì máy vào đá hoặc dùng giá ba chân nhỏ, chụp vào giờ xanh khi trời đã tối bớt.
Đường chân trời nên đặt ở đâu trong khung?
Thường ở một phần ba trên hoặc dưới, tuỳ phần nào đẹp hơn: trời có mây đẹp thì cho trời nhiều, biển có ánh phản chiếu hay tiền cảnh đá thì cho biển nhiều. Điều bắt buộc là chân trời phải thẳng.
Chụp gành đá sóng vỗ có nguy hiểm không?
Có. Đá rêu rất trơn, sóng lớn đến theo đợt bất ngờ, nước lên có thể cắt đường về. Đứng cách mép nước xa, quan sát nhịp sóng vài phút trước, không quay lưng ra biển, không đi một mình, tra giờ thuỷ triều và nghe cảnh báo của người địa phương.
Làm sao để ảnh hoàng hôn không bị tối đen mặt đất?
Chênh sáng lúc hoàng hôn rất lớn. Chấp nhận mặt đất thành bóng đen, hoặc chụp bù trừ ba tấm để ghép, hoặc bật HDR trên điện thoại. Kính lọc giảm sáng chuyển màu cho nửa trên khung cũng là cách của người chụp máy ảnh.
Ra đảo có nên mang flycam không?
Có thể, nhưng phải tìm hiểu quy định bay, xin phép theo quy định hiện hành và tránh vùng cấm như sân bay, khu quân sự, đảo có đơn vị đóng quân. Nhiều đảo có khu vực hạn chế; hỏi chính quyền và biên phòng địa phương trước khi bay.