Ở Việt Nam, flycam thuộc nhóm tàu bay không người lái và việc bay phải tuân theo quy định quản lý hiện hành, trong đó nguyên tắc chung là phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép bay, và tuyệt đối không bay trong các khu vực cấm như quanh sân bay, khu quân sự, khu vực biên giới, trụ sở cơ quan nhà nước và nơi tập trung đông người. Quy định về đăng ký, cấp phép và xử phạt đã thay đổi trong mấy năm gần đây, nên trước mỗi chuyến đi bạn cần tra văn bản đang có hiệu lực và hỏi chính quyền địa phương nơi định bay.
Ảnh và video từ trên cao về ruộng bậc thang, vịnh đảo, đồi chè đã thành quen thuộc trên mạng, khiến nhiều người nghĩ cứ mua flycam là bay được ở mọi nơi. Thực tế không đơn giản vậy, và người đi du lịch thường bị tạm giữ thiết bị không phải vì cố ý vi phạm mà vì không biết. Bài này không thay cho văn bản pháp luật; nó giải thích những nguyên tắc cần nắm, cách chuẩn bị khi mang flycam đi máy bay, và kỹ thuật bay an toàn ở địa hình núi, biển vốn khó hơn nhiều so với bay ở bãi đất trống trong thành phố.
Vì sao flycam bị quản lý chặt
Flycam dùng chung bầu trời với máy bay dân dụng, trực thăng và hoạt động quân sự. Một chiếc nặng vài trăm gram va vào động cơ hay kính buồng lái máy bay đang cất hạ cánh có thể gây tai nạn nghiêm trọng; nhiều sân bay trên thế giới đã phải tạm dừng hoạt động vì phát hiện thiết bị bay lạ. Đây là lý do khu vực quanh sân bay luôn là vùng cấm, và giới hạn độ cao luôn được đặt ra.
Lý do thứ hai là an ninh. Flycam có camera độ phân giải cao, quay được những nơi không được phép ghi hình như doanh trại, công trình quốc phòng, khu vực biên giới, cơ sở hạ tầng quan trọng. Việt Nam có đường biên giới đất liền dài với nhiều điểm du lịch nằm sát biên như vùng cao phía Bắc, và nhiều đảo có đơn vị đóng quân. Ở những nơi này, ngay cả khi bạn chỉ muốn quay ruộng lúa, thiết bị vẫn có thể bị xem là vi phạm.
Lý do thứ ba là an toàn và quyền riêng tư của người dân. Thiết bị rơi xuống đầu người, xuống mái nhà, xuống đàn gia súc; tiếng ồn làm phiền làng bản; camera quay vào sân nhà người khác. Hiểu ba lý do này giúp bạn tự phán đoán được ở những tình huống mà quy định không ghi cụ thể: nếu việc bay có thể ảnh hưởng tới hàng không, an ninh hay người xung quanh, đừng bay.
Những nguyên tắc chung về xin phép bay
Bay phải có phép. Nguyên tắc đã áp dụng nhiều năm ở Việt Nam là tàu bay không người lái và phương tiện bay siêu nhẹ phải được cấp phép trước khi bay, kèm thông tin về khu vực, độ cao, thời gian, mục đích. Thẩm quyền cấp phép thuộc cơ quan quản lý trong lĩnh vực quốc phòng và quản lý vùng trời; quy trình và tên cơ quan có thể đã điều chỉnh theo các luật, nghị định mới, nên cần tra cổng dịch vụ công và văn bản hiện hành.
Thiết bị nhỏ không mặc nhiên được miễn. Ở một số nước, flycam dưới một ngưỡng trọng lượng được nới lỏng thủ tục. Đừng mặc định điều đó cũng đúng ở Việt Nam; tra kỹ quy định đang có hiệu lực về đăng ký và cấp phép theo loại thiết bị trước khi kết luận.
Xin phép cần thời gian. Hồ sơ xin phép thường phải nộp trước ngày bay một khoảng thời gian, không xin ngay tại chỗ được. Nếu chuyến đi có mục đích quay phim thương mại, quảng cáo, các đơn vị sản xuất thường làm thủ tục qua công ty có kinh nghiệm.
Khu du lịch, di tích có quy định riêng. Nhiều ban quản lý khu di tích, vườn quốc gia, khu du lịch có quy định riêng về bay flycam, có nơi cấm hẳn. Biển báo tại chỗ và lời nhắc của nhân viên là thứ phải làm theo, không phụ thuộc bạn đã có giấy phép chung hay chưa.
Chính quyền địa phương là đầu mối thực tế. Đến vùng biên giới, đảo, hãy hỏi đồn biên phòng hay chính quyền xã về việc bay. Họ biết khu vực nào nhạy cảm và có thể cho bạn lời khuyên rõ ràng nhất.
Vùng thường cấm hoặc hạn chế bay
Danh sách dưới đây là các loại khu vực thường bị cấm hoặc hạn chế theo nguyên tắc quản lý vùng trời; phạm vi cụ thể từng nơi do văn bản và cơ quan có thẩm quyền quy định. Ứng dụng điều khiển của nhiều hãng flycam có lớp bản đồ vùng hạn chế, nhưng dữ liệu đó không phải văn bản pháp lý của Việt Nam và có thể thiếu.
| Loại khu vực | Vì sao | Ví dụ trong chuyến du lịch | Nên làm gì |
|---|---|---|---|
| Quanh sân bay, đường bay | An toàn hàng không | Sân bay Phú Quốc, Côn Đảo, Đà Lạt nằm gần nhiều điểm du lịch | Không bay; kiểm khoảng cách tới sân bay trước khi cất cánh |
| Khu quân sự, công trình quốc phòng | An ninh | Đảo có đơn vị đóng quân, trận địa, cảng quân sự | Không bay, không quay hướng về phía đó |
| Khu vực biên giới | An ninh biên giới | Các cung đường vùng cao giáp Trung Quốc, Lào, Campuchia | Hỏi biên phòng; mặc định không bay khi chưa rõ |
| Cơ quan nhà nước, công trình trọng yếu | An ninh, hạ tầng | Trụ sở cơ quan, nhà máy điện, cầu lớn, đập thuỷ điện | Không bay sát, không quay chi tiết |
| Nơi đông người, sự kiện, lễ hội | An toàn người dưới đất | Phố đi bộ, lễ hội, bãi biển cao điểm | Không bay trên đầu đám đông |
Một lưu ý thực tế: nhiều điểm du lịch đẹp nằm ngay cạnh những khu vực này mà khách không để ý, ví dụ bãi biển cạnh đường băng, đèo dẫn ra cửa khẩu, vịnh có cảng quân sự. Hãy mở bản đồ vệ tinh xem xung quanh điểm định bay trong bán kính vài cây số trước khi cất cánh.
Mang flycam và pin lên máy bay, qua hải quan
Phần lớn người đi du lịch xa mang flycam theo đường hàng không. Một số quy định về pin lithium áp dụng chung cho hầu hết các hãng bay, nhưng chi tiết từng hãng có thể khác; kiểm trang của hãng trước ngày bay.
- Pin lithium rời phải để trong hành lý xách tay, không được ký gửi; pin lắp trong máy cũng nên mang xách tay.
- Kiểm dung lượng pin tính theo watt giờ ghi trên vỏ: pin flycam dân dụng phổ biến thường dưới ngưỡng phải xin hãng chấp thuận, pin lớn hơn có thể cần đồng ý trước hoặc không được mang.
- Bọc cực pin hoặc để mỗi pin trong túi chống cháy riêng, không để pin lẫn với chìa khoá, đồng xu.
- Xả pin về mức trung bình trước chuyến bay dài, vừa an toàn vừa tốt cho tuổi thọ pin.
- Với khách nhập cảnh vào Việt Nam mang flycam, hãy tìm hiểu trước quy định hải quan về thiết bị bay; có trường hợp thiết bị bị tạm giữ tại cửa khẩu.
- Mang theo giấy tờ mua hàng, số sê-ri thiết bị; nếu đã có giấy phép bay cho chuyến đi, mang bản in và bản điện tử.
Khi đi tàu ra đảo, pin và thiết bị cũng nên để trong túi khô, tránh nước biển và tránh bị đè. Nhiệt độ cao trong cốp xe hay balo phơi nắng không tốt cho pin lithium; đừng để thiết bị nằm trong xe đóng kín giữa trưa.
Bay an toàn ở vùng núi
Núi là địa hình khó nhất với flycam. Thứ nhất là gió: gió thung lũng và gió đèo đổi hướng, giật mạnh bất ngờ, nhất là khi bay qua sống núi hoặc cửa đèo. Một chiếc flycam nhỏ có thể không đủ sức bay ngược gió về. Hãy bay ngược gió lúc pin còn đầy, để chiều về là xuôi gió, và luôn để dư pin nhiều hơn khi bay ở đồng bằng.
Thứ hai là mất tín hiệu. Đồi núi chắn sóng giữa tay điều khiển và máy bay; vừa bay qua một sườn đồi là có thể mất hình và mất điều khiển. Luôn giữ thiết bị trong tầm nhìn trực tiếp. Chế độ tự quay về khi mất sóng sẽ bay thẳng về theo độ cao đã đặt; ở vùng núi, độ cao quay về phải cao hơn mọi chướng ngại trên đường về, kể cả cây trên sườn đồi, nếu không thiết bị sẽ đâm vào núi.
Thứ ba là cất cánh và hạ cánh. Ruộng bậc thang, sườn đồi, mỏm đá không có chỗ phẳng; cánh quạt chạm cỏ, đá là lật. Mang tấm bạt cất cánh nhỏ, chọn chỗ thoáng, không cất cánh gần dây điện và cây cao. Ở độ cao lớn và khi trời lạnh, pin yếu nhanh hơn; giữ pin ấm trong túi áo đến lúc lắp vào. Và đừng bay sát người dân đang làm ruộng hay đàn trâu bò: gia súc hoảng sợ có thể gây tai nạn cho chính người chăn.
Bay an toàn trên biển, hồ và sông
Trên mặt nước, cảm biến tránh vật cản và cảm biến định vị phía dưới của flycam hoạt động kém hơn vì mặt nước phản chiếu, chuyển động. Bay thấp sát nước để quay cảnh thuyền lướt là kiểu quay đẹp nhưng nhiều thiết bị đã rơi xuống biển vì cảm biến đọc sai độ cao. Giữ độ cao an toàn, và tắt chế độ tự hạ cánh khi pin yếu lúc đang ở xa bờ, nếu thiết bị cho phép tuỳ chỉnh, để nó không tự hạ xuống nước.
Gió biển thường mạnh hơn trong đất liền và tăng dần về trưa. Cất cánh từ thuyền đang chạy rất khó vì điểm về liên tục thay đổi; nếu buộc phải làm, cần kinh nghiệm bắt máy bằng tay, và nên cập nhật điểm về liên tục. Muối và hơi nước bám vào động cơ, sau buổi bay biển nên lau sạch, để khô.
Chim biển, chim trên hồ có thể tấn công hoặc va vào flycam, đặc biệt ở các đảo, đầm phá có chim làm tổ. Không bay gần khu chim làm tổ; ngoài rủi ro mất thiết bị, việc làm chim bỏ tổ gây hại lâu dài cho hệ sinh thái. Ở các vườn quốc gia và khu bảo tồn biển, hãy kiểm tra quy định riêng trước.
Quay đẹp mà không cần bay cao, bay xa
Phần lớn cảnh đẹp từ trên cao không cần bay xa hay bay cao. Một cú nâng máy chậm từ sau lưng người đứng trên mỏm đá lên vài chục mét, để lộ dần vịnh biển phía trước, thường ấn tượng hơn cảnh bay vút lên rất cao nhìn mọi thứ nhỏ như kiến. Chuyển động chậm, đều, một hướng là bí quyết của video trên cao đẹp; điều khiển giật cục làm người xem chóng mặt.
Góc nhìn thẳng xuống từ trên đỉnh đầu cho hoạ tiết mà mặt đất không thấy được: thửa ruộng như ô màu, thuyền thúng như những chấm tròn, bãi cát và sóng như đường viền ren. Giờ vàng vẫn là giờ đẹp nhất cho ảnh trên cao, vì bóng đổ dài làm nổi khối địa hình. Giữa trưa thì hợp quay nước trong nhìn xuống đáy.
Và nhiều khi, một ngọn đồi với ống tele cho kết quả gần như flycam mà không cần xin phép, không lo mất thiết bị. Nếu điểm đến nằm trong vùng không được bay, hãy tìm một điểm cao tự nhiên gần đó. Ảnh đẹp không đáng để đổi lấy một lần bị lập biên bản hay một tai nạn cho người dưới đất.
Câu hỏi thường gặp
Flycam mini nhẹ có cần xin phép bay ở Việt Nam không?
Đừng mặc định được miễn chỉ vì thiết bị nhẹ. Quy định về đăng ký và cấp phép theo loại thiết bị có thể thay đổi; hãy tra văn bản đang có hiệu lực và hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc chính quyền địa phương trước khi bay.
Bay flycam ở Hà Giang, Cao Bằng, vùng cao phía Bắc có được không?
Nhiều điểm du lịch vùng cao nằm sát biên giới, nơi việc bay bị hạn chế chặt. Hỏi đồn biên phòng hoặc chính quyền xã trước; nếu không rõ, mặc định không bay và chụp từ điểm cao tự nhiên.
Ứng dụng của hãng flycam không báo vùng cấm thì có được bay không?
Không nên dựa vào đó. Lớp bản đồ vùng hạn chế trong ứng dụng là dữ liệu của hãng, không phải văn bản pháp lý của Việt Nam, và có thể thiếu khu quân sự, khu vực biên giới, quy định riêng của từng khu du lịch.
Pin flycam mang lên máy bay thế nào?
Theo quy định phổ biến của các hãng hàng không, pin lithium rời phải để trong hành lý xách tay, bọc cực, không ký gửi; pin dung lượng lớn có thể cần hãng chấp thuận trước. Kiểm trang của hãng bay trước ngày đi.
Bay flycam bị bắt thì xử lý thế nào?
Hợp tác với lực lượng chức năng, xuất trình giấy tờ, giải thích mục đích, không xoá dữ liệu khi được yêu cầu giữ nguyên. Mức xử lý theo quy định hiện hành; cách tốt nhất vẫn là tìm hiểu và xin phép trước để không rơi vào tình huống này.
Có được quay flycam trên bãi biển đông người không?
Không nên bay trên đầu đám đông ở bất kỳ đâu; thiết bị rơi có thể gây thương tích. Bay vào sáng sớm khi bãi vắng, ở khu vực được phép, giữ khoảng cách với người, và tôn trọng người không muốn bị quay.