Đi tàu hoả xuyên Việt hay nhất khi chia thành nhiều chặng và chỉ ngồi tàu ban ngày ở những đoạn có cảnh: đẹp nhất là Huế – Đà Nẵng qua đèo Hải Vân, tiếp theo là đoạn ven biển từ Quy Nhơn xuống Nha Trang và Tháp Chàm. Các chặng dài, ít cảnh như Hà Nội vào Đồng Hới hay Nha Trang vào TP.HCM nên đi tàu đêm, ngủ giường nằm khoang bốn người.
Tuyến đường sắt Bắc – Nam nối ga Hà Nội với ga Sài Gòn, đi liền một mạch mất khoảng một ngày rưỡi tuỳ mác tàu. Ít ai thật sự ngồi hết một lèo; cái hay của tàu là xem đất nước đổi dần ngoài cửa sổ và xuống ga giữa chừng. Bài này đi theo hướng Bắc vào Nam, chỉ ra những ga nên dừng, những điểm đến gần ga và cách chọn chỗ để đi tàu là một phần của chuyến đi chứ không phải nỗi khổ.
Các chặng chính và nên đi ngày hay đêm
Bảng chia tuyến thành các chặng người đi tự túc hay dùng. Thời gian chỉ là khoảng chung để hình dung, mỗi mác tàu chạy nhanh chậm khác nhau, luôn xem giờ trên kênh bán vé chính thức của đường sắt:
| Chặng | Cảnh dọc đường | Nên đi | Xuống ga để đi đâu |
|---|---|---|---|
| Hà Nội – Ninh Bình | Đồng bằng, núi đá vôi gần Ninh Bình | Ban ngày, chặng ngắn | Tràng An, Tam Cốc, Hang Múa |
| Ninh Bình – Đồng Hới | Đồng bằng Thanh Nghệ, ít điểm nhấn | Tàu đêm | Phong Nha – Kẻ Bàng, biển Nhật Lệ |
| Đồng Hới – Huế | Đồng ruộng, cồn cát Quảng Trị | Ban ngày hoặc sáng sớm | Kinh thành, lăng tẩm, sông Hương |
| Huế – Đà Nẵng | Đầm Lập An, vịnh Lăng Cô, đèo Hải Vân sát biển | Ban ngày, ngồi bên phải hướng vào Nam | Đà Nẵng, Hội An, Mỹ Sơn |
| Đà Nẵng – Diêu Trì (Quy Nhơn) | Ruộng, núi xa, ít biển | Ban ngày hoặc đêm | Quy Nhơn, Kỳ Co, Eo Gió |
| Diêu Trì – Nha Trang | Đầm, vịnh, núi ven biển Phú Yên và Khánh Hoà | Ban ngày | Vịnh Nha Trang, đảo |
| Nha Trang – Tháp Chàm | Vịnh Cam Ranh, vùng khô ven biển | Ban ngày | Vĩnh Hy, Núi Chúa, cánh đồng nho |
| Nha Trang – Sài Gòn | Đồi khô rồi đồng bằng Đông Nam Bộ | Tàu đêm | TP.HCM, miền Tây |
Nếu chỉ chọn được một chặng để thử tàu, hãy chọn Huế – Đà Nẵng. Đường ray men theo sườn đèo Hải Vân, nhiều đoạn sát mép biển, cảnh mà đường hầm ô tô không cho thấy.
Chọn ghế hay giường, khoang bốn hay khoang sáu
Ghế ngồi mềm có điều hoà. Hợp với chặng ban ngày dưới năm sáu tiếng như Huế – Đà Nẵng hay Diêu Trì – Nha Trang. Ngồi thoải mái, dễ đứng dậy đi ra cửa sổ hành lang chụp ảnh. Chặng đêm thì ghế ngồi rất khó ngủ.
Giường nằm khoang bốn. Lựa chọn hợp lý cho tàu đêm: hai tầng mỗi bên, có cửa khoang đóng lại được. Nhóm bốn người hoặc gia đình mua trọn khoang sẽ có không gian riêng. Giường tầng dưới tiện ngồi ban ngày và gần chỗ để hành lý dưới gầm, giường tầng trên yên hơn vì ít người qua lại.
Giường nằm khoang sáu. Ba tầng mỗi bên, tầng trên cùng sát trần, ngồi dậy không thẳng lưng được. Rẻ hơn khoang bốn nhưng chật, hợp với người trẻ đi một mình chịu được.
Toa du lịch, toa chất lượng cao. Trên một số chặng có toa do đơn vị khác khai thác gắn vào đoàn tàu, trang bị tốt hơn và bán riêng. Nếu thấy lựa chọn này, đọc kỹ ga lên xuống và điều kiện đổi trả trước khi mua.
Lịch gợi ý 10 ngày đi tàu kết hợp dừng chân
Lịch này dành cho người muốn đi tàu là chính, máy bay chỉ dùng khi thật cần. Ngày 1 đến ngày 2 ở Hà Nội. Tối ngày 2 lên tàu đêm vào Đồng Hới, sáng ngày 3 đến nơi, thuê xe vào Phong Nha và ở hai đêm để đi động Phong Nha và động Thiên Đường. Ngày 5 về Đồng Hới bắt tàu buổi trưa vào Huế, chiều tối đến nơi.
Ngày 6 ở Huế. Sáng ngày 7 đi tàu Huế – Đà Nẵng qua đèo Hải Vân, khoảng vài tiếng, rồi về Hội An ngủ hai đêm. Ngày 9 bắt tàu từ Đà Nẵng xuống ga Diêu Trì, ở Quy Nhơn hai đêm, hoặc đi thẳng tới Nha Trang nếu ít ngày. Từ Nha Trang, tàu đêm vào Sài Gòn sáng hôm sau là kết thúc.
Nếu muốn nghỉ biển lâu hơn, đổi Quy Nhơn lấy Tháp Chàm: xuống ga này để vào vùng biển Vĩnh Hy và Vườn quốc gia Núi Chúa thuộc Khánh Hoà (trước là Ninh Thuận), một vùng khô nắng, cảnh khác hẳn những đoạn phía Bắc. Từ Tháp Chàm lại có tàu vào Sài Gòn.
Những ga hay bị bỏ qua nhưng đáng dừng
Ngoài các ga thành phố lớn, có vài ga nhỏ dẫn tới cảnh đẹp mà ít người biết bắt đầu từ ga:
- Ga Lăng Cô: ngay dưới chân đèo Hải Vân phía Huế, gần vịnh Lăng Cô và đầm Lập An. Không phải tàu nào cũng dừng, cần xem mác tàu trước.
- Ga Tuy Hoà: dẫn tới vùng biển Phú Yên cũ, nay thuộc Đắk Lắk, với gành Đá Đĩa, Bãi Xép, mũi Điện. Hợp với người thích cảnh ven biển còn thưa người.
- Ga Mương Mán: ga gần Phan Thiết nhất trên tuyến chính, dẫn tới Mũi Né và đồi cát, nay thuộc Lâm Đồng (trước là Bình Thuận).
- Ga Đồng Hới: nhiều người chỉ dùng làm chỗ trung chuyển vào Phong Nha, nhưng thành phố có biển Nhật Lệ và bờ sông yên tĩnh, ngủ lại một đêm cũng dễ chịu.
- Ga Lào Cai (tuyến khác, không thuộc Bắc – Nam): tàu đêm từ Hà Nội lên, sáng sớm đến rồi đi xe chừng một tiếng lên Sa Pa. Đây là cách cũ mà vẫn tiện để đi Tây Bắc mà không ngồi xe khách ban đêm.
Đoạn Hải Vân bằng tàu khác gì bằng ô tô hay xe máy
Từ Huế vào Đà Nẵng có ba cách vượt dãy Hải Vân. Ô tô và xe khách giờ phần lớn đi hầm đường bộ, nhanh và an toàn nhưng gần như không thấy cảnh. Xe máy và ô tô du lịch có thể đi đường đèo cũ vắt qua đỉnh, dừng lại ở những khúc cua nhìn xuống vịnh Lăng Cô và vịnh Đà Nẵng, nhưng phải tự lo lái đường đèo, nhất là khi mưa hoặc sương mù.
Đường sắt thì không vượt đỉnh mà men sườn núi sát biển ở cao độ thấp hơn, chui qua nhiều hầm ngắn. Cảnh vì thế gần nước hơn: có đoạn nhìn thẳng xuống vách đá và sóng vỗ, có đoạn thấy làng chài nhỏ dưới chân. Đây là trải nghiệm ngồi yên mà vẫn xem được, hợp với người không lái xe đường đèo hoặc đi cùng người lớn tuổi.
Nếu thời gian cho phép, một cách kết hợp hay là đi tàu chiều Huế vào Đà Nẵng, vài hôm sau thuê xe máy hoặc xe có tài xế từ Đà Nẵng lên đỉnh đèo buổi sáng rồi quay về. Bạn thấy Hải Vân từ hai phía, ở hai độ cao khác nhau, mà không mất thêm nhiều ngày.
Các tuyến nhánh và chặng tàu ngắn đáng thử
Ngoài trục Bắc – Nam, mạng đường sắt còn vài tuyến nhánh và chặng ngắn hợp để ghép vào một chuyến đi:
- Hà Nội – Lào Cai: tàu đêm lên vùng núi Tây Bắc, nói ở phần trên.
- Hà Nội – Hải Phòng: chặng ngắn qua đồng bằng sông Hồng, dùng để từ Hà Nội ra Hải Phòng rồi đi Cát Bà, vịnh Lan Hạ mà không phải ngồi xe khách.
- Hà Nội – Đồng Đăng (Lạng Sơn): tuyến lên vùng biên giới phía Đông Bắc, ít khách du lịch, hợp với người thích đi chậm và xem đời sống ven đường.
- Tàu du lịch Đà Lạt – Trại Mát: đoạn đường sắt răng cưa cũ còn lại một quãng ngắn chạy tàu du lịch từ nhà ga Đà Lạt kiến trúc thời Pháp xuống Trại Mát, đi qua vườn rau và đồi thông. Không phải phương tiện di chuyển mà là một điểm tham quan nhỏ.
- Nhánh Mương Mán – Phan Thiết: có giai đoạn chạy tàu nối từ trục chính vào thành phố Phan Thiết, tiện cho người đi biển Mũi Né. Lịch chạy có thay đổi, nên kiểm tra trước.
Những tuyến nhánh này đổi lịch, đổi tần suất theo mùa và theo kế hoạch của ngành đường sắt, nên coi đây là gợi ý để tìm hiểu, không phải lịch cố định.
Kinh nghiệm trên tàu để chuyến đi dễ chịu
Mua vé qua kênh bán chính thức của đường sắt hoặc tại quầy ga để tránh vé trung gian bị đội giá. Vé có tên hành khách và cần giấy tờ tuỳ thân khi kiểm soát, nên giữ bản gốc trong túi nhỏ dễ lấy. Đến ga trước giờ tàu chạy chừng ba mươi phút; ga lớn đông người vào dịp lễ, chen vào sát giờ rất dễ hụt.
Trên tàu đêm nên mang một chiếc áo khoác mỏng vì điều hoà thường lạnh, một đôi dép mang trong khoang, nút tai và bịt mắt nếu ngủ khó. Đồ ăn trên tàu có, nhưng mua sẵn bánh mì, trái cây và nước trước khi lên giúp bạn không phụ thuộc giờ xe đẩy. Ổ cắm điện không phải khoang nào cũng có hoặc cũng dùng được, nên mang theo pin dự phòng đã sạc đầy.
Ban ngày, hành lang toa là chỗ đứng nhìn cảnh và chụp ảnh tốt nhất, nhưng kính thường không sạch hoàn toàn, nên chụp góc chéo để tránh phản chiếu. Không thò người, thò tay hay điện thoại ra cửa sổ, nhất là đoạn đèo nhiều hầm và vách đá. Giữ hành lý quý trong khoang, khoá vali khi ngủ và không để túi xách ở lối đi.
Khi nào nên bỏ tàu mà chọn bay hoặc đi xe
Tàu không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt. Nếu tổng thời gian của chuyến đi dưới một tuần, đi tàu hết các chặng sẽ ăn mất nhiều ngày; khi đó chỉ nên giữ một chặng ban ngày đẹp nhất và bay phần còn lại. Mùa mưa bão miền Trung, khoảng tháng 9 đến tháng 12, có những đợt mưa lớn làm sạt lở hoặc ngập đường ray khiến tàu chạy chậm, phải chuyển tải, thậm chí tạm dừng; đi vào thời gian này cần theo dõi thông báo của ngành đường sắt sát ngày.
Những điểm xa ga như Đà Lạt, Tây Nguyên, đảo, hay các vùng núi phía Bắc ngoài tuyến Lào Cai thì tàu không giúp được gì, phải ghép xe khách, xe thuê hoặc máy bay. Còn với người lớn tuổi, người say xe lửa hay cần đi lại nhiều trên toa, nên thử một chặng ngắn ban ngày trước khi quyết định đi tàu đêm dài.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi bên trái hay bên phải tàu để nhìn biển đoạn Hải Vân?
Đi theo hướng Huế vào Đà Nẵng, biển phần lớn nằm bên tay trái theo chiều tàu chạy ở đoạn vịnh Lăng Cô và bên phải ở một số đoạn sườn đèo. Thực tế đường ray uốn liên tục nên cách chắc nhất là đứng ở hành lang và di chuyển theo cảnh, hoặc mua ghế cạnh cửa sổ và chấp nhận đổi bên khi tàu vào cua.
Mang xe máy theo tàu được không?
Đường sắt có dịch vụ gửi xe máy theo tàu trên nhiều tuyến, xe đi toa hàng riêng chứ không đi cùng khoang khách. Thường phải xả xăng, làm thủ tục ở ga trước giờ chạy và nhận lại ở ga đến. Quy định cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ, nên hỏi tại ga hoặc kênh chính thức trước khi đi.
Trẻ nhỏ đi tàu có cần vé riêng không?
Tuỳ độ tuổi, trẻ nhỏ thường được miễn hoặc giảm vé và có thể nằm chung giường với người lớn, còn trẻ lớn hơn cần vé riêng. Mức tuổi và mức giảm do ngành đường sắt quy định theo từng thời kỳ, nên kiểm tra lúc mua vé. Khi đi với trẻ, mua giường tầng dưới khoang bốn để tiện chăm.
Tàu đêm có an toàn cho người đi một mình không?
Phần lớn hành khách đi tàu đêm là người dân và khách du lịch bình thường, có nhân viên trực toa. Người đi một mình nên chọn khoang bốn, giữ giấy tờ và tiền trong túi đeo sát người khi ngủ, khoá vali và báo nhân viên toa nếu có điều gì bất thường. Phụ nữ đi một mình có thể chọn giường tầng trên để kín đáo hơn.
Có nên đi tàu lên Sa Pa thay cho xe khách giường nằm?
Tàu đêm Hà Nội lên Lào Cai êm hơn xe khách, đi lại trong toa được và ít bị say. Nhược điểm là đến ga Lào Cai rồi vẫn phải đi xe lên Sa Pa thêm khoảng một tiếng, và giờ tàu không linh hoạt bằng xe. Từ khi có cao tốc, xe khách ban ngày đi nhanh hơn, nên tàu hợp với người thích trải nghiệm hoặc muốn đi đêm.