Một lịch trình nhiều tỉnh tốt bắt đầu bằng số đêm chứ không phải số điểm: chia tổng số đêm cho khoảng hai đêm mỗi nơi để ra số nơi ngủ, chọn tuyến đi một chiều để không quay lại đường cũ, dồn chặng dài vào máy bay hoặc tàu đêm, giữ mỗi ngày ngồi xe không quá bốn năm tiếng và chừa ít nhất một ngày đệm cho mỗi tuần. Làm đúng năm điều đó, lịch hầu như không thể hỏng nặng.
Bài này là phần nguyên lý dùng chung cho cả chuyên mục lịch trình ghép tuyến: những lịch cụ thể cho xuyên Việt, Tây Bắc, Đông Bắc, miền Trung, Tây Nguyên, miền Tây hay đảo phía Nam đều được dựng từ cùng cách làm này. Biết cách làm, bạn có thể tự sửa bất cứ lịch mẫu nào cho hợp với số ngày, người đi cùng và mùa của mình, thay vì chép nguyên một lịch viết cho người khác.
Năm bước dựng lịch
Thứ tự các bước quan trọng: phần lớn lịch hỏng vì làm ngược, chọn điểm trước rồi mới tính đêm và đường đi.
- Đếm số đêm thật. Tính từ đêm đầu tiên ngủ ở điểm đến tới đêm cuối trước chuyến về. Trừ đêm trên tàu, xe. Đây là ngân sách cố định của bạn.
- Chia ra số nơi ngủ. Lấy số đêm chia cho hai đến ba, ra số nơi ngủ tối đa. Mười bốn đêm tương đương năm đến bảy nơi. Nhiều hơn mức này, chuyến đi sẽ biến thành chuỗi ngày dọn đồ.
- Chọn nơi ngủ theo cụm. Mỗi nơi ngủ là một trung tâm, các điểm quanh đó đi về trong ngày. Ví dụ ngủ Hội An để đi phố cổ, Mỹ Sơn, Cù Lao Chàm; ngủ Ninh Bình để đi Tràng An, Tam Cốc, Hoa Lư.
- Nối các cụm thành tuyến một chiều. Đặt các cụm lên bản đồ, nối theo một đường không quay đầu, bay vào ở một đầu và bay ra ở đầu kia. Hai cụm nào cách nhau quá năm tiếng đường bộ thì đánh dấu là chặng bay hoặc tàu đêm.
- Kiểm mùa và chèn ngày đệm. Xem mùa từng vùng có hợp không, đổi chiều tuyến nếu cần, rồi chèn ít nhất một ngày trống mỗi tuần, ưu tiên đặt sau những chặng phụ thuộc thời tiết như tàu ra đảo, đường đèo mùa mưa.
Sau năm bước, bạn mới bắt đầu điền điểm tham quan vào từng ngày. Lúc này việc chọn điểm dễ hơn nhiều, vì khung đã giới hạn sẵn bạn có bao nhiêu buổi ở đâu.
So sánh phương tiện cho chặng giữa các tỉnh
Không có phương tiện nào tốt nhất cho mọi chặng. Bảng dưới so sánh những gì thường quyết định lựa chọn:
| Phương tiện | Hợp với chặng | Điểm mạnh | Điểm cần tính |
|---|---|---|---|
| Máy bay nội địa | Trên khoảng sáu bảy tiếng đường bộ | Nhanh, nhiều chuyến giữa thành phố lớn | Tốn thời gian ra sân bay, chờ; hành lý ký gửi có giới hạn |
| Tàu hoả | Dọc trục Bắc – Nam, tuyến Lào Cai | Đi đêm tiết kiệm ngày, đoạn đèo biển có cảnh | Chậm, ít tuyến ngoài trục chính |
| Xe khách, xe giường nằm | Giữa các tỉnh lỵ, vùng không có tàu, không có sân bay | Phủ rộng, nhiều chuyến | Khó dừng ngắm cảnh, chất lượng xe không đều |
| Ô tô có tài xế | Vùng núi, nhiều điểm lẻ, gia đình | Linh hoạt, an toàn, dừng tuỳ ý | Chi phí cao khi đi ít người |
| Ô tô tự lái | Người có kinh nghiệm, cung đường quen | Chủ động hoàn toàn | Cần bằng lái phù hợp, mệt trên đèo, khó tìm chỗ đỗ ở phố cổ |
| Xe máy | Vùng núi, miền Tây, đoạn ven biển ngắn | Tự do, vào được đường nhỏ | Rủi ro tai nạn cao hơn, phơi nắng mưa, cần bằng lái hợp lệ |
Lịch hiệu quả thường lai nhiều phương tiện: bay cho chặng dài, tàu đêm cho trục Bắc – Nam, ô tô hoặc xe máy cho vùng núi và các điểm lẻ quanh nơi ngủ.
Quy tắc bốn tiếng và vì sao nên tôn trọng nó
Bốn năm tiếng ngồi xe là giới hạn. Quá mức này, phần còn lại của ngày gần như chỉ để nhận phòng, ăn tối và ngủ. Hai ngày liền như vậy là đủ khiến cả nhóm mệt và cáu.
Thời gian trên bản đồ luôn thiếu. Ứng dụng bản đồ không tính thời gian dừng ăn, đổ xăng, chụp ảnh, kẹt xe ra khỏi thành phố hay đường đèo đang sửa. Cộng thêm ba mươi đến năm mươi phần trăm cho chặng vùng núi.
Chặng dài thì đổi phương tiện. Nếu không tránh được chặng dài, chuyển sang bay hoặc tàu đêm. Nếu vẫn phải đi đường bộ, chia đôi bằng một đêm giữa đường, chọn một thị trấn có thứ để xem.
Xen ngày nặng với ngày nhẹ. Sau một ngày đường dài, ngày hôm sau nên là ngày không phải trả phòng, đi bộ quanh nơi ngủ. Nhịp nặng – nhẹ giúp cả chuyến dài không đuối sức ở tuần thứ hai.
Khớp mùa của từng vùng
Việt Nam dài hơn mười lăm vĩ độ, ba miền có khí hậu khác nhau, nên một chuyến nhiều vùng gần như luôn có một đoạn không đúng mùa đẹp nhất. Cách xử lý là xác định vùng nào là trọng tâm của chuyến, ưu tiên mùa của vùng đó, rồi chấp nhận các vùng còn lại ở mức tạm được.
Ví dụ, đi vào tháng 10 với trọng tâm là ruộng bậc thang Tây Bắc thì miền Trung đang mùa mưa bão: hoặc bỏ miền Trung, hoặc chỉ bay qua Đà Nẵng, Hội An với lịch linh hoạt. Đi vào tháng 7 với trọng tâm là biển miền Trung thì miền Tây và Tây Nguyên đang mùa mưa, nhưng mưa thường dồn vào chiều, vẫn đi được.
Mùa hoa, mùa lúa, mùa nước chỉ nên dùng như khoảng tháng, vì năm nào cũng lệch vài tuần. Trước ngày đi một hai tuần, đọc tin địa phương hoặc hỏi chỗ ở về tình hình thực tế. Đừng để cả lịch phụ thuộc vào một mùa hoa có thể nở sớm hay muộn.
Ngày đệm: thứ rẻ nhất mà lịch nào cũng cần
Ngày đệm là một ngày không xếp gì cố định. Nghe như lãng phí, nhưng đó là thứ giữ cho lịch không đổ dây chuyền khi có trục trặc: chuyến bay hoãn, tàu ra đảo dừng vì sóng, đèo sạt lở, người đi cùng ốm. Không có ngày đệm, một trục trặc sẽ làm mất một điểm, có khi kéo theo cả chỗ ở và vé đã đặt phía sau.
Đặt ngày đệm ngay sau những chặng rủi ro nhất: sau ngày rời đảo chỉ có tàu, sau chặng đèo mùa mưa, trước chuyến bay quốc tế về nước. Nếu mọi thứ suôn sẻ, ngày đệm trở thành ngày nghỉ ở một nơi đẹp, đi thêm một điểm lẻ hoặc ngồi cà phê. Nơi đặt ngày đệm tốt là nơi có nhiều thứ để làm mà không cần lên kế hoạch, như Hội An, Đà Lạt, Hà Nội.
Quy tắc dễ nhớ: một tuần một ngày đệm, đảo chỉ có tàu thì thêm một ngày nữa.
Điều chỉnh theo người đi cùng
Cùng một tuyến, lịch cho nhóm bạn trẻ và lịch cho gia đình ba thế hệ khác nhau rất nhiều. Một vài điều chỉnh thường gặp:
- Có trẻ nhỏ: tăng lên ba đêm mỗi nơi, giảm một phần ba số điểm, bỏ chặng xe trên bốn tiếng, chọn chỗ ở có không gian cho trẻ chơi, giữ giờ ngủ trưa.
- Có người lớn tuổi: tránh lịch dậy sớm liên tục, tránh những điểm leo bậc dài hay đi bộ trong hang ẩm trơn; ô tô có tài xế cho vùng núi; mang đủ thuốc thường dùng.
- Đi một mình: ưu tiên nơi ngủ có nhiều khách du lịch khác để dễ ghép tour, ghép xe; chia sẻ lịch với người thân; tránh chạy xe máy đường đèo vắng một mình vào cuối ngày.
- Nhóm đông: thuê xe riêng có thể kinh tế hơn đi xe khách; đặt chỗ ở sớm hơn vì cần nhiều phòng cùng nơi; chia nhóm nhỏ cho các hoạt động khác sở thích.
- Người say xe: tránh chặng đèo dài liên tiếp, chọn tàu hoặc máy bay khi có thể, ngồi ghế trước, ăn nhẹ trước khi đi.
Ví dụ: sửa một lịch quá tải
Thử với một lịch giả định mười ngày mà nhiều người hay tự xếp: Hà Nội, Sa Pa, Hạ Long, Ninh Bình, Huế, Hội An, Đà Lạt, Nha Trang, TP.HCM, miền Tây. Mười nơi trong chín đêm nghĩa là gần như ngày nào cũng trả phòng, có những chặng như Sa Pa về Hạ Long hay Đà Lạt xuống Nha Trang rồi bay vào TP.HCM chiếm gần trọn ngày.
Áp dụng năm bước: chín đêm chia hai ra khoảng năm nơi ngủ, cộng thêm tối đa một nơi ngủ một đêm nếu có lý do rõ ràng như xem chợ nổi lúc rạng sáng hay đi thuyền sớm trước giờ đông khách. Chọn cụm: Hà Nội làm cụm phía Bắc, đi Ninh Bình trong ngày hoặc một đêm; bỏ Sa Pa vì cần hai ngày riêng; giữ Hạ Long hoặc Ninh Bình, không cả hai nếu muốn thong thả. Miền Trung gộp Huế và Hội An thành hai cụm. Phía Nam chọn một trong Đà Lạt hoặc Nha Trang, rồi TP.HCM kèm một đêm ở Cần Thơ.
Kết quả: Hà Nội hai đêm, Ninh Bình một đêm, Huế hai đêm, Hội An hai đêm, Đà Lạt một đêm, Cần Thơ một đêm, bay về từ TP.HCM. Vẫn dày, nhưng không còn ngày nào ngồi xe cả ngày, các chặng dài đều bay, và những gì bị cắt như Sa Pa, Nha Trang, miền Tây sâu hơn trở thành lý do cho chuyến sau. Đó là cách một lịch quá tải được sửa: không phải bằng cách đi nhanh hơn, mà bằng cách chọn ít hơn.
Kiểm tra lịch trước khi đặt: năm câu hỏi
Khi lịch đã xong khung, tự hỏi năm câu trước khi đặt vé và phòng. Có ngày nào ngồi xe quá năm tiếng không? Có nơi ngủ nào chỉ một đêm mà không có lý do rõ ràng không? Có chặng nào phải quay lại đường cũ không? Có ngày đệm sau chặng rủi ro nhất không? Vùng trọng tâm có đúng mùa không?
Nếu câu trả lời cho bất cứ câu nào khiến bạn ngập ngừng, sửa trước khi đặt. Sửa trên giấy luôn rẻ hơn sửa khi đã ở giữa đường. Đặt những thứ cố định trước, như vé máy bay, tàu đêm, đêm ở những nơi đông khách, còn những đêm ở nơi ít khách có thể để linh hoạt.
Cuối cùng, ghi lịch ra một chỗ mà người đi cùng đều xem được, kèm thông tin chỗ ở và chuyến đi mỗi ngày. Lưu một bản ngoại tuyến trên điện thoại, vì vùng núi và đảo có lúc mất sóng đúng lúc bạn cần xem lịch nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng lịch mẫu trên mạng hay tự lập lịch?
Lịch mẫu là điểm khởi đầu tốt để biết các điểm nằm ở đâu và nối với nhau thế nào. Nhưng lịch mẫu viết cho một kiểu người đi, một số ngày và một mùa nhất định. Dùng năm bước trong bài để sửa lịch mẫu cho hợp với mình, thay vì chép nguyên. Đặc biệt kiểm lại số giờ ngồi xe mỗi ngày.
Có nên đặt hết chỗ ở trước khi đi?
Nên đặt trước cho những đêm cố định và những nơi đông khách vào mùa cao điểm, như Hội An, Đà Lạt, Sa Pa mùa lúa, Phú Quốc dịp lễ. Những nơi ít khách hoặc những đêm sau chặng rủi ro có thể để linh hoạt, hoặc đặt loại phòng hủy miễn phí để đổi được khi lịch lệch.
Đi một chiều thì thuê xe máy, ô tô thế nào?
Nhiều chỗ cho thuê cho phép trả xe ở thành phố khác với phí chuyển xe, hoặc gửi xe về bằng xe khách hay tàu. Thoả thuận rõ trước khi nhận xe, chụp ảnh tình trạng xe, hỏi phương án nếu xe hỏng giữa đường. Nếu không có lựa chọn trả xe nơi khác, thuê xe theo từng cụm nơi ngủ.
Có nên mua bảo hiểm du lịch khi đi trong nước?
Nên cân nhắc, nhất là khi đi vùng núi, đảo, hoặc chạy xe máy. Bảo hiểm có thể chi trả chi phí y tế, hủy chuyến hoặc mất hành lý tuỳ gói. Đọc kỹ điều khoản loại trừ, vì một số gói không chi trả khi lái xe máy không có bằng phù hợp hoặc tham gia hoạt động mạo hiểm.
Làm sao biết một chặng đường đèo có đang sửa hay sạt lở?
Theo dõi tin của chính quyền địa phương và báo địa phương, hỏi chỗ ở ở điểm đến, hỏi tài xế xe khách chạy tuyến đó. Mùa mưa, kiểm tra vào tối hôm trước và sáng ngày đi. Nếu có cảnh báo sạt lở hoặc lũ quét, hoãn chặng đó, dùng ngày đệm thay vì cố đi.