Điện thoại đời gần đây chụp phong cảnh đủ đẹp để in khổ lớn nếu bạn làm đúng bốn việc: dùng ống kính quang học thật (0,5x, 1x, 2x hay 3x, 5x tuỳ máy) thay vì zoom số, chạm để khoá lấy nét và kéo phơi sáng xuống cho trời không cháy, giữ máy thật yên khi chụp thiếu sáng, và chụp vào giờ có ánh sáng đẹp. Phần lớn ảnh điện thoại kém là do zoom số, phơi sáng quá và chụp giữa trưa, chứ không phải do máy.
Phần lớn người đi du lịch ở Việt Nam chụp bằng điện thoại, và với phong cảnh điều đó không còn là thiệt thòi lớn như trước. Điện thoại ghép nhiều khung hình trong một lần bấm để mở rộng dải sáng, giảm nhiễu, làm chuyện mà máy ảnh rời phải chụp nhiều tấm mới được. Nhưng chính phần xử lý tự động ấy cũng hay làm ảnh phong cảnh bệt, chói, quá nét, màu giả. Bài này đi qua các thiết lập và thói quen giúp bạn điều khiển điện thoại thay vì để nó quyết định thay.
Hiểu các ống kính trên điện thoại
Điện thoại có nhiều camera, mỗi camera một tiêu cự cố định. Nút 0,5x, 1x, 3x trên giao diện chính là chuyển giữa các camera thật. Những mức ở giữa hay vượt quá ống dài nhất là phóng to bằng phần mềm, cắt bớt ảnh, chi tiết giảm rõ.
| Ống | Tương đương | Hợp với | Điểm yếu |
|---|---|---|---|
| Góc siêu rộng 0,5x | Khoảng 13–16 mm | Hang động, phố hẹp, tiền cảnh gần, bầu trời rộng | Méo mép, kém trong tối, cảnh xa nhỏ xíu |
| Ống chính 1x | Khoảng 24–26 mm | Hầu hết cảnh, chụp đêm, chụp RAW chất lượng tốt nhất | Phong cảnh xa thiếu sức ép |
| Tele 2x đến 5x | Khoảng 48–120 mm | Núi xa, ruộng bậc thang nén lớp, biển mây, chi tiết kiến trúc | Cảm biến nhỏ hơn, kém hơn trong tối |
| Zoom số vượt ống dài nhất | Cắt ảnh | Chỉ khi thật cần ghi lại | Mất chi tiết, ảnh như tranh màu nước |
Thói quen tốt là trước khi bấm, thử cả ba ống ở cùng chỗ đứng. Rất nhiều cảnh mà người ta quen chụp góc rộng hoá ra đẹp hơn khi dùng tele, vì tele loại bỏ phần thừa và làm núi trông cao hơn. Ngược lại, ống siêu rộng chỉ phát huy khi có thứ gì đó rất gần ống kính; chụp cảnh xa bằng nó chỉ làm cảnh nhỏ đi.
Khoá lấy nét và phơi sáng: thao tác quan trọng nhất
Chạm vào vùng sáng quan trọng. Khi chạm vào màn hình, điện thoại lấy nét và đo sáng tại điểm đó. Với phong cảnh có trời sáng, chạm vào vùng trời gần chân trời hoặc vùng có nắng, không chạm vào bóng tối, để trời không cháy trắng.
Kéo thanh phơi sáng xuống. Sau khi chạm, phần lớn điện thoại hiện biểu tượng mặt trời hoặc thanh trượt; kéo xuống một chút. Ảnh hơi tối trên màn hình thường là ảnh có màu trời đậm và đủ chi tiết để chỉnh sáng lại sau, còn vùng đã cháy trắng thì mất hẳn.
Nhấn giữ để khoá. Nhấn giữ vài giây sẽ khoá lấy nét và phơi sáng, để khi bạn đổi khung nhẹ máy không đo lại. Rất hữu ích khi chụp nhiều tấm để ghép toàn cảnh hay chờ người đi vào khung.
Bật lưới và thước cân bằng. Lưới chia ba giúp đặt chân trời và điểm nhấn; thước cân bằng giúp chân trời thẳng, lỗi phổ biến nhất của ảnh biển và hồ.
Lau ống kính. Điện thoại ở trong túi quần, trong tay suốt ngày, ống kính gần như luôn dính vân tay. Vết dầu làm quầng mờ quanh nguồn sáng, ảnh hoàng hôn loá như có màn sương. Lau bằng vạt áo cotton sạch trước mỗi buổi chụp quan trọng.
HDR, RAW và các chế độ tự động: bật khi nào, tắt khi nào
HDR trên điện thoại ghép nhiều khung phơi sáng khác nhau để giữ cả trời sáng lẫn đất tối. Với phong cảnh ngược sáng, hoàng hôn, cửa hang, nên để bật. Nhưng HDR quá mạnh làm ảnh phẳng, bóng tối bị kéo sáng lên như xám, mây có viền sáng. Nhiều máy cho chỉnh mức độ hoặc có chế độ giữ tông tự nhiên hơn; thử và chọn mức bạn thấy giống mắt nhìn nhất.
Chế độ RAW, hay các định dạng thô do hãng điện thoại đặt tên riêng, lưu nhiều dữ liệu hơn, không bị máy làm nét và tăng màu sẵn. Tệp lớn hơn nhiều và phải chỉnh mới đẹp. Dùng RAW cho những cảnh bạn muốn in hoặc chỉnh kỹ: biển mây bình minh, hoàng hôn trên vịnh, ruộng bậc thang giờ vàng. Ảnh chụp hằng ngày, ảnh ăn uống, ảnh bạn bè thì định dạng thường là đủ.
Các chế độ nhận diện cảnh, tự tăng màu cho trời xanh, lá xanh, đồ ăn, thường đẩy màu phong cảnh quá đà: trời xanh như sơn, lá xanh nõn. Nếu điện thoại có tuỳ chọn phong cách ảnh hay tông màu, chọn tông trung tính hoặc tự nhiên. Một ảnh hơi nhạt chỉnh lên dễ, một ảnh đã quá màu thì kéo về khó và hay để lại vệt loang.
Chụp thiếu sáng: chế độ đêm, giữ máy yên và giới hạn thật
Chế độ đêm chụp nhiều khung trong vài giây rồi ghép lại, nên điều kiện tiên quyết là máy phải đứng yên. Cầm tay thì kẹp hai khuỷu tay vào người, thở ra rồi nín, giữ yên đến khi vòng đếm chạy hết. Tốt hơn là tì máy lên lan can, bờ đá, mui xe, hoặc dùng giá ba chân nhỏ gấp gọn và nút chụp hẹn giờ. Khi máy phát hiện đang đặt trên chân máy, nhiều điện thoại cho phép thời gian phơi dài hơn hẳn.
Chế độ đêm làm được phố cổ Hội An lúc lên đèn, cầu và sông về đêm, bến thuyền giờ xanh với chất lượng tốt. Nó cũng có thể chụp trời sao ở nơi tối, dù kém máy ảnh rời. Giới hạn thật nằm ở chuyển động: người đi lại, thuyền trôi, lá cây trong gió sẽ thành bóng mờ hoặc vệt. Với cảnh có người chuyển động, giờ xanh là thời điểm tốt nhất vì trời vẫn còn sáng đủ để chụp nhanh.
Khi chụp đêm ở phố cổ hay bến thuyền, chạm lấy sáng vào vùng đèn sáng nhất rồi kéo phơi sáng xuống một chút: đèn lồng, cửa hiệu giữ được màu thay vì thành đốm trắng, còn bóng tối xung quanh giữ cảm giác ban đêm thay vì bị kéo sáng như chiều tà.
Đừng dùng đèn flash điện thoại cho phong cảnh. Đèn chỉ chiếu được một hai mét, làm sáng chói tiền cảnh và bụi, còn cảnh xa vẫn tối. Nếu cần tiền cảnh sáng hơn, dùng ánh đèn có sẵn như đèn đường, đèn lồng, ánh lửa, hay chờ giờ xanh khi bầu trời còn đủ sáng.
Ảnh toàn cảnh, ảnh dọc và video ngắn
Ngoài ảnh tĩnh, điện thoại còn những công cụ mà máy ảnh rời ít tiện bằng. Dùng đúng thì ảnh du lịch phong phú hơn nhiều.
- Ảnh toàn cảnh (panorama): giữ máy dọc, xoay người quanh trục điện thoại chứ không xoay tay, đi đều tay theo mũi tên. Hợp với vịnh, dãy núi, ruộng trải dài. Tránh cảnh có người đi lại hay sóng lớn vì dễ đứt gãy khi ghép.
- Ảnh dọc cho núi, thác, phố hẹp: nhiều người chỉ chụp ngang. Thác đổ, vách núi, con hẻm phố cổ, rặng thông cao lên ảnh dọc ấn tượng hơn, lại hợp với cách người ta xem ảnh trên điện thoại.
- Ghép nhiều tấm dọc thành toàn cảnh độ phân giải cao: chụp chồng mép nhau khoảng một phần ba, khoá phơi sáng, rồi ghép bằng ứng dụng. Chất lượng tốt hơn chế độ panorama tự động.
- Video ngắn và time-lapse: mây trôi qua đèo, thuyền vào vịnh, đèn phố lên. Đặt máy cố định, quay mười lăm hai mươi giây mỗi cảnh, không lia nhanh.
- Ảnh động: một số máy lưu vài giây quanh lúc bấm, có thể chuyển thành phơi sáng dài cho thác, sóng. Thử ở những chỗ không mang chân máy.
Điện thoại đầy bộ nhớ giữa chuyến đi là chuyện thường gặp, nhất là khi quay video 4K và chụp RAW. Trước chuyến đi, dọn bộ nhớ, bật sao lưu khi có wifi, và mang sạc dự phòng: chụp nhiều, bật màn hình sáng ngoài trời, dùng định vị và bản đồ cả ngày làm pin cạn nhanh hơn bạn nghĩ.
Những lỗi làm hỏng ảnh phong cảnh điện thoại
Chụp qua kính xe, kính cáp treo bẩn. Kính xe khách, kính cửa sổ cáp treo thường bám bụi và phản chiếu nội thất. Áp sát ống kính vào kính, che bằng bàn tay hoặc áo tối màu để chặn phản chiếu, chọn ô kính sạch nhất.
Đứng quá xa, chỉ dùng zoom. Thay vì phóng to bằng ngón tay, bước lại gần hoặc đổi chỗ đứng. Đổi chỗ đứng thay đổi cả quan hệ giữa tiền cảnh và hậu cảnh, thứ không zoom nào làm được.
Đặt mọi thứ ở giữa. Ảnh chụp vội thường có chân trời giữa khung, chủ thể giữa khung. Dùng lưới chia ba, đặt chân trời và điểm nhấn lệch đi, ảnh sẽ có hướng nhìn.
Bỏ qua tiền cảnh. Cảnh xa đẹp đến mấy lên màn hình nhỏ cũng dễ thành một dải mờ. Một bông hoa, tảng đá, mái nhà ở gần cho ảnh có chiều sâu; hạ điện thoại xuống sát đất, lật ngược máy để ống kính gần mặt đất hơn nếu cần.
Chụp một tấm rồi đi. Ánh sáng, mây, người qua lại thay đổi từng phút. Chụp vài tấm ở các thời điểm khác nhau, vài góc khác nhau, rồi chọn sau; bộ nhớ rẻ hơn chuyến đi quay lại.
Chỉnh ảnh trên điện thoại trong năm phút
Một vài thao tác nhẹ trong ứng dụng ảnh có sẵn hoặc ứng dụng chỉnh ảnh phổ biến đủ để ảnh phong cảnh tốt hơn hẳn. Làm theo thứ tự này để không chỉnh chồng chéo.
- Cắt và xoay: thẳng chân trời trước tiên, cắt bớt phần thừa ở mép, chọn tỉ lệ khung phù hợp nơi đăng.
- Phơi sáng tổng thể: tăng giảm cho ảnh gần với lúc mắt nhìn, không cố làm sáng như ban ngày nếu chụp lúc chạng vạng.
- Vùng sáng và vùng tối: giảm vùng sáng để lấy lại chi tiết mây, nâng nhẹ vùng tối; dừng trước khi ảnh trông phẳng.
- Màu: chỉnh nhiệt độ màu nếu ảnh ám; tăng độ rực nhẹ hơn là tăng bão hoà, vì độ rực ít làm hỏng màu da và màu đã đậm.
- Độ nét và khử nhiễu: điện thoại đã làm nét sẵn, đa phần không cần thêm; với ảnh đêm, khử nhiễu nhẹ.
- Xem lại ở độ sáng màn hình trung bình: màn hình để sáng tối đa ngoài trời làm ta chỉnh ảnh tối quá, về nhà xem thì thấy đen.
Giữ ảnh gốc. Phần lớn ứng dụng ảnh trên điện thoại chỉnh không phá huỷ, có thể hoàn tác về bản gốc bất cứ lúc nào; ứng dụng bên ngoài thì nên lưu thành bản mới.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua ống kính gắn ngoài cho điện thoại không?
Phần lớn điện thoại đời mới đã có ống siêu rộng và tele tốt hơn ống kẹp ngoài giá rẻ. Ống kẹp ngoài hay làm mờ mép ảnh và loá. Kính lọc phân cực kẹp ngoài thì hữu ích hơn cho ảnh biển và trời.
Điện thoại chụp trời sao được không?
Một số máy làm được với chế độ đêm khi đặt trên chân máy ở nơi thật tối, không trăng. Ảnh sẽ thấy sao và có thể thấy dải Ngân Hà mờ, nhưng kém hơn máy ảnh cảm biến lớn với ống kính khẩu lớn.
Vì sao ảnh phong cảnh điện thoại trông quá nét và giả?
Do điện thoại tự làm nét và giảm nhiễu mạnh, nhất là khi zoom số hay trong thiếu sáng. Dùng ống quang học thật, chụp RAW nếu máy có, hoặc chọn phong cách ảnh trung tính sẽ cho ảnh tự nhiên hơn.
Có nên bật HDR mọi lúc không?
Với phong cảnh có trời sáng và vùng tối, HDR giúp nhiều. Nhưng với cảnh ánh sáng dịu, ít tương phản, hoặc khi muốn bóng tối sâu cho có kịch tính, HDR mạnh làm ảnh phẳng. Nếu máy cho chỉnh mức HDR, đặt vừa phải.
Chụp RAW trên điện thoại có tốn bộ nhớ nhiều không?
Có, một tệp RAW có thể nặng gấp nhiều lần ảnh thường. Chỉ bật RAW cho những cảnh đặc biệt, sao lưu và xoá bớt mỗi tối khi có wifi, hoặc mang theo thiết bị lưu trữ phụ cho chuyến đi dài.
Mang gì thêm để chụp phong cảnh bằng điện thoại tốt hơn?
Một chân máy mini có kẹp điện thoại, một sạc dự phòng, khăn lau ống kính, túi chống nước khi đi biển hay đi thuyền. Nút chụp từ xa bằng Bluetooth tiện cho ảnh chụp đêm và ảnh có chính mình trong khung.