Mùa hoa Tây Bắc kéo dài khoảng từ cuối tháng 12 tới hết tháng 3, theo thứ tự thường gặp: hoa mận và hoa mơ trắng ở cao nguyên Mộc Châu (Sơn La) từ cuối tháng 12 tới quanh Tết; hoa đào nở rộ vùng cao Lào Cai, Lai Châu, Sơn La quanh tháng 1 và tháng 2; hoa lê trắng khoảng tháng 2, tháng 3; cuối cùng là hoa ban trắng phủ Điện Biên và các đèo Tây Bắc vào tháng 3.
Khoảng tháng có thể xê dịch cả tuần tuỳ năm rét sớm hay muộn, và tuỳ bản ở cao hay thấp. Bài này chỉ cách đọc những thay đổi đó, chọn nơi theo loại hoa muốn xem, và đi sao cho không làm hỏng những vườn hoa là sinh kế của người dân. Hà Giang (nay thuộc Tuyên Quang) có mùa hoa riêng rất đẹp nhưng chỉ nhắc ngắn ở đây, vì nơi ấy có trang viết sâu riêng.
Lịch nở của các loài hoa xuân vùng cao phía Bắc
Bảng dưới gom các loài hoa người ta hay đi ngắm, kèm khoảng tháng thường thấy và vùng tiêu biểu. Đọc cột tháng như một khoảng, không phải một ngày:
| Loài hoa | Khoảng tháng thường nở | Vùng tiêu biểu | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hoa cải trắng | Tháng 11 – 12 | Cao nguyên Mộc Châu (Sơn La) | Thực ra mở màn mùa hoa từ cuối năm, ruộng cải xen giữa đồi chè |
| Hoa mận | Cuối tháng 12 – tháng 2 | Mộc Châu, Bắc Hà (Lào Cai) | Rộ khoảng 2–3 tuần, trước khi lá non ra |
| Hoa mơ | Tháng 1 – 2 | Mộc Châu, vùng núi Lào Cai | Trắng phớt xanh, thơm nhẹ, hay nở cùng lúc với mận |
| Hoa đào | Tháng 1 – 2 | Sa Pa, Bắc Hà, Mù Cang Chải (Lào Cai), Tam Đường (Lai Châu), Tà Xùa (Sơn La) | Đào rừng, đào phai trong bản người Mông, Dao |
| Hoa lê | Tháng 2 – 3 | Bắc Hà, Si Ma Cai (Lào Cai) | Trắng tinh, nở sau Tết một chút |
| Hoa sơn tra (táo mèo) | Khoảng tháng 3 | Mù Cang Chải, Tà Xùa | Trắng nhỏ, mọc trên sườn cao |
| Hoa ban | Tháng 2 – 3, rộ tháng 3 | Điện Biên, Sơn La, đèo Pha Đin | Trắng hoặc tím nhạt, gắn với văn hoá người Thái |
Các vùng ghi trong bảng dùng tên tỉnh sau sáp nhập: Bắc Hà, Si Ma Cai, Sa Pa vẫn thuộc Lào Cai, còn Mù Cang Chải trước thuộc Yên Bái, nay cũng thuộc Lào Cai. Tên xã có thể đã đổi, khi tìm đường nên gõ tên bản hoặc tên điểm ngắm quen thuộc.
Mộc Châu: mùa mận, mùa mơ và đồi chè
Cao nguyên Mộc Châu là nơi dễ đi nhất để xem hoa trắng, vì nằm cạnh quốc lộ 6, cách Hà Nội một ngày đường xe khách, đường lớn và nhiều chỗ ở. Hoa mận được trồng thành vườn quanh các bản người Thái, người Mông; khi hoa rộ, cả sườn đồi trắng như phủ tuyết mỏng. Hoa mơ ít hơn, nở rải rác giữa vườn mận hoặc ven đường đất dẫn vào bản.
Những vườn mận đẹp thường nằm trong các bản ngoài trung tâm, đường vào là đường bê tông nhỏ hoặc đường đất. Nhiều vườn là đất của gia đình, chủ vườn cho khách vào chụp và có khi thu một khoản phí nhỏ. Hỏi trước khi bước vào, không trèo lên cây, không bẻ cành mang về. Một cành mận bị bẻ là một chùm quả mùa hè mất đi của người trồng.
Ngoài hoa, Mộc Châu mùa xuân còn có đồi chè xanh xếp lớp, thác Dải Yếm, rừng thông. Sáng sớm có sương mù dày, nên ra vườn mận khoảng tám chín giờ khi nắng vừa lên, ánh sáng xuyên qua cánh hoa mới thấy rõ màu trắng. Chiều muộn ngược sáng cũng đẹp nếu chụp từ thấp lên.
Dịp Tết dương lịch và Tết Nguyên đán, Mộc Châu đông khách từ Hà Nội lên. Nếu muốn vườn vắng, đi giữa tuần trong khoảng hai tuần cuối tháng 12 hoặc tuần đầu tháng 1, khi hoa mận vừa bắt đầu rộ.
Hoa đào, hoa lê vùng cao Lào Cai và Lai Châu
Khác với đào trồng chậu ở đồng bằng, đào ở vùng cao là cây lớn mọc quanh nhà, bên rẫy, ven đường bản. Cánh hoa thường nhạt màu hơn, có cây hồng phấn, có cây đỏ sậm. Ở Sa Pa, các bản quanh thung lũng Mường Hoa và đường lên đèo Ô Quy Hồ có nhiều cây đào nở quanh Tết. Ở Mù Cang Chải, đào nở trên những sườn ruộng bậc thang đang để trống chờ vụ mới, nền đất nâu làm màu hoa nổi lên rất rõ.
Bắc Hà và Si Ma Cai là vùng của hoa mận và hoa lê. Hoa lê nở sau mận một chút, trắng và to hơn, thường rộ vào những tuần sau Tết. Nếu đến Bắc Hà vào sáng Chủ nhật, có thể ghé chợ phiên, nơi người Mông, người Dao, người Tày từ các bản xuống mua bán. Chợ không phải sân khấu cho khách, nên đi chậm, mua thứ mình cần, xin phép trước khi chụp người.
Tam Đường và vùng quanh đèo Ô Quy Hồ phía Lai Châu có nhiều đào rừng mọc tự nhiên. Đường đèo cao, lạnh, có năm có băng giá vào tháng 1, nên đi ô tô hoặc xe máy cần kiểm tra thời tiết kỹ, tránh đi sáng sớm khi mặt đường còn trơn.
Hà Giang (nay thuộc Tuyên Quang) có mùa hoa đào, hoa mận trên cao nguyên đá Đồng Văn rất đặc sắc, nền là đá xám và tường rào đá của nhà người Mông. Nếu muốn chuyến đi sâu riêng về vùng đó, nên đọc thêm các trang viết chuyên về Hà Giang.
Hoa ban Điện Biên và các đèo Tây Bắc tháng 3
Hoa ban là loài hoa gắn với người Thái ở Tây Bắc. Cây ban mọc trên sườn đồi, ven suối, nở hoa khi cây gần như trụi lá, nên cả một sườn núi có thể trắng mờ như sương. Hoa có màu trắng, có cánh viền tím nhạt. Mùa ban thường rộ vào tháng 3, có năm sớm hơn từ cuối tháng 2.
Điện Biên thường tổ chức lễ hội hoa ban vào dịp này, nhưng không cần canh đúng ngày hội để đi; hoa trên các đồi quanh lòng chảo Mường Thanh và dọc quốc lộ 6, quốc lộ 279 mới là cái đáng xem. Đèo Pha Đin giữa Sơn La và Điện Biên là đoạn được nhắc nhiều nhất khi nói tới hoa ban ven đường.
Một lịch trình hay ghép hoa ban với vòng cung Tây Bắc: đi Mộc Châu, Sơn La, qua Pha Đin vào Điện Biên, rồi lên Mường Lay, Lai Châu và về Sa Pa. Tháng 3 trời Tây Bắc đã ấm hơn, ít mưa, nhưng hay có khói đốt nương làm trời mù, ảnh núi xa không còn trong như mùa thu. Đó là cái giá của mùa hoa ban, nên chấp nhận và chụp cận cành hoa thay vì cố chụp cảnh rộng.
Cũng trong tháng 3, hoa gạo đỏ nở trên các cánh đồng thung lũng, ven suối. Một cây gạo đỏ đứng giữa ruộng còn trống là cảnh rất đặc trưng của vùng núi phía Bắc cuối xuân.
Đi xem hoa Tây Bắc sao cho trúng mùa
Đi trúng mùa hoa vùng cao phần lớn nhờ cách chuẩn bị chứ không nhờ may mắn. Một trình tự đơn giản:
- Xác định loại hoa muốn xem trước, rồi suy ra khoảng tháng từ bảng ở trên. Đừng mong xem trọn cả đào, mận, lê, ban trong một chuyến vì chúng lệch nhau nhiều tuần.
- Khoảng một tuần trước khi đi, theo dõi nhóm du lịch của Mộc Châu, Sa Pa, Bắc Hà hoặc Điện Biên để xem ảnh mới nhất. Ảnh chụp trong hai ba ngày gần đây đáng tin hơn mọi bảng lịch.
- Hỏi chủ chỗ ở về tình hình hoa và thời tiết. Người ở bản biết rất rõ vườn nào đang rộ, vườn nào đã tàn sau một đợt mưa.
- Chừa ít nhất một ngày linh động. Gặp mưa phùn, sương dày hay rét đậm, ngày dự phòng giúp bạn không phải chụp hoa trong mưa.
- Nếu đến hơi muộn, đi lên bản cao hơn; nếu đến hơi sớm, tìm bản thấp hơn ở thung lũng. Chênh vài trăm mét độ cao có thể lệch mùa hoa cả tuần.
- Mang áo ấm thật sự. Vùng cao tháng 1 có ngày lạnh dưới mười độ, có lúc thấp hơn nhiều về đêm.
Vào vườn của nhà dân luôn hỏi trước, trả phí nếu được yêu cầu, không bẻ cành, không trèo cây và mang rác về. Mùa hoa đẹp được nhiều năm là nhờ người trồng còn muốn giữ vườn.
Thời tiết vùng cao mùa hoa: rét, sương và băng giá
Mùa hoa xuân Tây Bắc trùng với những tháng lạnh nhất năm ở vùng núi phía Bắc. Ở độ cao trên một nghìn mét như Sa Pa, Mù Cang Chải hay Tà Xùa, đêm tháng 1 có thể xuống rất thấp, sáng sớm sương muối đọng trắng trên cỏ, có năm có băng giá trên đỉnh đèo và tuyết rơi mỏng ở những đỉnh núi cao nhất. Ban ngày khi nắng lên trời lại ấm, chênh lệch trong ngày rất lớn.
Điều này quyết định cách mặc và cách đi. Mặc nhiều lớp mỏng thay vì một áo dày duy nhất, để cởi ra khi leo dốc và mặc vào khi dừng chụp ảnh. Mang găng tay, mũ len, tất dày; giày đế bám để đi trên đường đất ẩm. Điện thoại và pin máy ảnh tụt nhanh trong lạnh, nên giữ pin dự phòng trong túi áo sát người.
Sương mù dày là chuyện thường vào buổi sáng, có khi kéo dài cả ngày khi có không khí lạnh tràn về kèm mưa phùn. Hoa trong sương có vẻ đẹp riêng, nhưng đi đường đèo trong sương thì nguy hiểm: tầm nhìn có lúc chỉ vài chục mét. Nếu lái xe, bật đèn, đi chậm, tránh vượt, và sẵn sàng dừng chờ sương tan.
Một mẹo đơn giản: theo dõi tin về đợt không khí lạnh. Ngay trước đợt lạnh thường là những ngày nồm, mù; ngay sau đợt lạnh trời hay hanh và trong. Những ngày trong sau đợt rét là lúc hoa vùng cao lên ảnh đẹp nhất, nhưng cũng là lúc lạnh nhất.
Chụp hoa vùng cao: ánh sáng, góc máy và người trong ảnh
Hoa trắng như mận, mơ, lê, ban rất dễ cháy sáng khi chụp giữa trưa nắng gắt. Ánh sáng đẹp nhất là khoảng một hai giờ sau bình minh và trước hoàng hôn, khi nắng xiên làm cánh hoa có độ trong. Chụp ngược sáng với nền tối như sườn núi hay mái nhà gỗ sẽ làm hoa trắng nổi lên rõ hơn nền trời trắng.
Hoa đào màu hồng lại đẹp khi có nền xanh của trời hoặc nâu của ruộng bậc thang đang cày ải. Muốn có ảnh rộng mà vẫn thấy hoa, đứng thấp hơn cây và chụp hướng lên, hoặc đặt một cành hoa gần ở tiền cảnh và để thung lũng mờ phía sau.
Người trong ảnh làm khung cảnh sống động, nhưng người bản địa không phải đạo cụ. Xin phép trước khi chụp cận mặt ai đó, đặc biệt là trẻ em; nếu họ lắc đầu thì thôi. Không cho kẹo, cho tiền để đổi lấy kiểu ảnh, vì thói quen đó khiến trẻ con bỏ học ra đường đứng chờ khách. Muốn có người trong khung hình, có thể nhờ chính bạn đồng hành đứng vào, hoặc chụp người từ xa, nhỏ trong khung, quay lưng.
Flycam trên vùng núi biên giới cần đặc biệt cẩn thận: nhiều nơi gần biên giới thuộc vùng hạn chế bay. Hỏi chính quyền địa phương và làm thủ tục xin phép theo quy định hiện hành trước khi bay.
Câu hỏi thường gặp
Hoa mận Mộc Châu nở tháng mấy?
Hoa mận ở cao nguyên Mộc Châu thường nở từ khoảng cuối tháng 12 tới tháng 2, rộ nhất kéo dài chừng hai ba tuần, thường quanh Tết dương lịch đến trước Tết Nguyên đán. Năm rét sớm hoa nở sớm hơn, nên xem ảnh mới của người địa phương trước khi đi.
Hoa ban Điện Biên nở vào tháng nào?
Hoa ban thường nở từ cuối tháng 2, rộ vào tháng 3. Đẹp nhất là các đồi quanh lòng chảo Điện Biên và dọc đèo Pha Đin. Điện Biên hay tổ chức lễ hội hoa ban trong dịp này, nhưng hoa ngoài đồi mới là thứ đáng đi xem.
Có thể xem cả hoa đào, hoa mận và hoa ban trong một chuyến không?
Rất khó, vì hoa mận và hoa đào rộ khoảng tháng 1, tháng 2 còn hoa ban rộ tháng 3. Nếu đi cuối tháng 2 đến đầu tháng 3, có thể thấy cuối mùa lê, mận ở chỗ cao và đầu mùa ban ở chỗ thấp, nhưng không chỗ nào rộ hoàn toàn.
Vào vườn mận nhà dân chụp ảnh có mất phí không?
Tuỳ vườn. Một số chủ vườn thu một khoản phí nhỏ, số khác cho vào tự do. Luôn hỏi trước khi bước vào, trả phí nếu được yêu cầu, không trèo cây, không bẻ cành. Đó là vườn kinh tế của gia đình, không phải công viên công cộng.
Đi Tây Bắc mùa hoa bằng xe máy có ổn không?
Được nếu bạn quen đi đèo. Tháng 1, tháng 2 có những ngày rét đậm, sương mù dày và đường trơn vào buổi sáng, nhất là trên các đèo cao như Ô Quy Hồ. Nên đi khi đã sáng hẳn, mang găng tay và áo gió, không chạy đêm.
Mùa hoa cải trắng Mộc Châu có thuộc mùa hoa xuân không?
Hoa cải trắng nở sớm hơn, khoảng tháng 11 đến tháng 12, nên đúng ra thuộc mùa đông. Nhưng vì Mộc Châu nối liền mùa cải trắng với mùa mận, mơ, nhiều người đi cuối tháng 12 vẫn có thể thấy cả hai nếu năm đó thời tiết thuận.