Người mới chèo kayak hay SUP (ván đứng chèo) ở Việt Nam nên bắt đầu trên mặt hồ lặng có dịch vụ cho thuê và áo phao, như hồ Ba Bể, các hồ quanh Đà Lạt, hồ Tà Đùng hay các hồ gần TP.HCM, vào buổi sáng sớm khi gió nhẹ. Quy tắc tối thiểu: luôn mặc áo phao, chèo gần bờ, đi theo cặp, báo người ở bờ biết hướng đi và giờ về, quay lại trước khi mỏi.
Chèo kayak và SUP trông dễ, vì trên ảnh ai cũng đứng thẳng trên mặt nước gương. Thực tế, cái khó không nằm ở kỹ thuật chèo mà ở việc đọc gió, đọc nước và biết khi nào nên quay về. Bài giải thích khác biệt giữa kayak và SUP, chọn nơi chèo theo trình độ, cách chuẩn bị, những tình huống hay gặp và cách xử lý, để chuyến chèo là một buổi sáng đẹp chứ không phải một bài học đắt.
Kayak hay SUP: chọn cái nào
Hai loại đều chèo được trên hồ, sông chậm và vịnh kín. Chọn theo mục đích và thể lực của bạn.
| Tiêu chí | Kayak | SUP (ván đứng chèo) |
|---|---|---|
| Độ ổn định cho người mới | Cao hơn, ngồi thấp, trọng tâm thấp | Thấp hơn lúc đầu, cần làm quen thăng bằng |
| Đi xa, chở đồ | Tốt hơn, có chỗ để đồ | Hạn chế, mỏi nhanh khi ngược gió |
| Khi gió lên | Ít bị gió đẩy hơn | Người đứng như cánh buồm, bị đẩy mạnh |
| Ngắm cảnh, chụp ảnh | Tầm nhìn thấp, sát nước | Đứng cao, nhìn xa, ảnh đẹp |
| Khi rơi xuống nước | Khó leo lại hơn nếu là kayak ngồi trong | Dễ leo lại hơn |
| Hợp với | Đi xa hơn, đi theo cặp, người muốn chắc chắn | Chèo ngắn trên mặt nước lặng, người thích vận động thăng bằng |
Kayak có hai kiểu: kayak ngồi trên (sit-on-top), phổ biến ở các điểm du lịch Việt Nam, dễ leo lại khi lật; và kayak ngồi trong, kín hơn, cần kỹ năng thoát ra khi lật. Người mới nên dùng loại ngồi trên. SUP thuê ở điểm du lịch thường là ván bơm hơi, nhẹ, vững vừa phải, hợp người mới trên mặt hồ lặng.
Nếu không chắc, hãy thử cả hai trong cùng một buổi: chèo kayak ra trước, rồi đổi sang SUP ở vùng nước gần bờ. Nhiều người phát hiện mình thích SUP hơn vì được đứng ngắm cảnh, nhưng cũng nhiều người thấy kayak thoải mái hơn cho một buổi chèo dài.
Chọn nơi chèo theo trình độ
Người mới hoàn toàn. Hồ nhỏ hoặc vịnh kín, nước lặng, có dịch vụ cho thuê với người hướng dẫn, áo phao, và có người theo dõi từ bờ. Các hồ quanh Đà Lạt có dịch vụ, mặt hồ Ba Bể vào buổi sáng, các khu cắm trại ven hồ có quản lý ở Đồng Nai, Lâm Đồng là lựa chọn hợp lý.
Người đã chèo vài lần. Hồ thủy điện rộng như Tà Đùng, Na Hang, Trị An, chèo quanh các đảo gần bờ. Lưu ý mặt hồ rộng hút gió mạnh hơn hồ nhỏ, khoảng cách giữa các đảo xa hơn mắt nhìn.
Người có kinh nghiệm. Các tuyến sông chậm hay vịnh có đá vôi, đi theo đoàn có người dẫn. Riêng các vịnh di sản, khu bảo tồn có quy định riêng về nơi được chèo, chỉ chèo trong vùng cho phép và với đơn vị được cấp phép.
Không phải nơi để chèo. Sông có ghềnh thác, đoạn gần đập thủy điện và cửa xả, sông lớn có tàu thuyền qua lại, biển hở khi có gió mùa. Đây là những nơi chỉ dành cho người được huấn luyện chuyên sâu với thiết bị chuyên dụng, không phải người đi chơi.
Nếu đi với trẻ em. Chỉ chèo kayak đôi với người lớn kèm, trẻ mặc áo phao vừa cỡ, chèo trong vùng nước nông gần bờ, thời gian ngắn. Không cho trẻ tự chèo SUP ra xa.
Đọc gió và nước: kỹ năng quan trọng nhất
Gió là yếu tố quyết định một buổi chèo dễ hay khó. Trên hồ, gió thường nhẹ nhất vào sáng sớm, mạnh dần khi mặt trời lên cao và đất nóng lên, nhất là vào giữa trưa và đầu chiều. Ở hồ cao nguyên, buổi chiều mùa mưa còn có giông. Vì vậy thời điểm lý tưởng để chèo là từ lúc trời sáng đến khoảng giữa buổi sáng, hoặc chiều muộn khi gió lặng lại.
Một lỗi rất hay gặp: chèo xuôi gió ra xa thấy nhẹ nhàng, đến khi quay về mới phát hiện phải chèo ngược gió, mất gấp đôi sức. Nguyên tắc đơn giản: chèo ngược gió trước khi còn khoẻ, xuôi gió về khi đã mỏi. Trước khi xuống nước, nhìn mặt hồ: mặt nước gợn sóng lăn tăn, cây ven bờ lay mạnh, mây kéo nhanh là dấu hiệu gió đang lên.
Trên sông, ngoài gió còn có dòng chảy. Dòng sông chậm vẫn có thể đẩy bạn đi xa khi bạn ngừng chèo để chụp ảnh. Chú ý những chỗ nước xoáy quanh trụ cầu, cây đổ, mỏm đá; đây là nơi thuyền và ván dễ bị kẹt. Không bao giờ chèo qua dưới cây đổ ngang sông.
Chuẩn bị trước khi xuống nước
Một buổi chèo kayak hay SUP ngắn trên hồ không cần nhiều đồ, nhưng cần đúng đồ. Kiểm tra danh sách sau trước khi rời bờ:
- Áo phao vừa cỡ, mặc và cài khoá suốt buổi. Áo phao chỉ cứu bạn khi đang mặc trên người, không phải khi buộc trên thuyền.
- Dây buộc ván SUP (leash) trên hồ lặng giúp ván không trôi đi khi bạn rơi. Trên sông có dòng chảy, dây buộc có thể vướng vào cây, đá; chỉ dùng loại tháo nhanh và nghe người hướng dẫn.
- Túi chống nước cho điện thoại, có dây đeo. Điện thoại vừa để chụp ảnh vừa để gọi khi cần.
- Nước uống, nón, kem chống nắng, kính râm: nắng phản chiếu trên mặt nước làm cháy da nhanh hơn trên bờ.
- Quần áo nhanh khô, không mặc đồ cotton dày; mùa lạnh ở hồ cao nguyên mang thêm áo khoác chống nước.
- Báo cho người ở bờ: đi hướng nào, bao lâu sẽ về, số điện thoại. Nếu quá giờ mà chưa về, họ biết để tìm.
Trước khi trả tiền thuê, kiểm tra thuyền, ván có rò rỉ không, mái chèo có chắc không, áo phao còn nổi tốt không. Nếu chủ dịch vụ không có áo phao hoặc nói không cần, đó là dấu hiệu nên chọn nơi khác.
Rơi xuống nước: làm gì
Gần như ai chèo SUP cũng sẽ rơi xuống nước vài lần. Điều quan trọng là rơi đúng cách và lên lại bình tĩnh. Khi mất thăng bằng trên SUP, hãy ngã ra xa ván, xuống nước, không ngã đè lên ván vì dễ va đập. Sau khi nổi lên, nắm lấy ván, đặt mái chèo ngang ván, rồi leo lên từ giữa ván bằng cách kéo người lên ở tư thế nằm sấp trước, sau đó quỳ, rồi mới đứng.
Với kayak ngồi trên, khi lật, lật thuyền lại, bám vào thành thuyền ở giữa, đạp chân như bơi để đẩy người lên, rồi xoay người ngồi xuống. Tập động tác này một lần ở chỗ nước nông gần bờ trước khi đi xa sẽ giúp bạn bình tĩnh khi chuyện xảy ra thật.
Nếu nước quá lạnh, như ở hồ cao nguyên vào sáng sớm mùa đông, cú sốc lạnh có thể làm bạn thở gấp, hoảng loạn trong vài chục giây đầu. Áo phao giúp bạn nổi trong lúc đó. Hãy nằm ngửa, thở chậm lại, rồi mới tìm cách lên thuyền. Nếu không lên được, bám thuyền và vẫy gọi người cùng đi, đừng bỏ thuyền để bơi vào bờ ở xa.
Nếu thấy người khác rơi xuống nước và hoảng loạn, đừng chèo sát để kéo ngay vì họ có thể kéo bạn lật theo. Chèo tới gần vừa đủ, đưa mũi thuyền hoặc mái chèo cho họ bám, nói họ bình tĩnh nằm ngửa trong áo phao, rồi mới giúp họ lên ván hay thuyền.
Chèo có trách nhiệm
Tránh lưới cá và lồng cá. Ở các hồ thủy điện, người dân thả lưới, nuôi cá lồng. Mái chèo vướng lưới vừa nguy hiểm vừa làm hỏng sinh kế của họ. Đi vòng xa.
Không vào khu cấm, khu bảo tồn khi không có phép. Nhiều hồ, vịnh có vùng lõi bảo tồn, vùng an ninh quanh đập. Tôn trọng biển báo và quy định của ban quản lý.
Giữ khoảng cách với động vật. Chim nước, đàn vịt trời, voọc trên vách đá: ngắm từ xa, không chèo đuổi theo để chụp ảnh.
Mang rác về. Một chai nước rơi xuống hồ sẽ nằm đó rất lâu. Buộc đồ chắc chắn, mang hết rác về bờ.
Giữ yên lặng gần bản làng. Sáng sớm là giờ người dân ven hồ đi làm, đánh cá. Tiếng ồn và loa nhạc trên mặt nước vang rất xa.
Không lên đảo, bãi có chủ khi chưa hỏi. Nhiều đảo nhỏ trên hồ thủy điện là đất vườn, đất rẫy của người dân hoặc thuộc khu quản lý. Lên bờ nghỉ chân thì hỏi trước, không nhóm lửa, không để lại rác.
Kỹ thuật chèo cơ bản cho người mới
Không cần học bài bản để chèo một buổi trên hồ, nhưng vài động tác đúng giúp bạn đỡ mỏi và đi thẳng hơn nhiều. Tập trong mười phút đầu, ở vùng nước gần bờ.
- Cầm mái chèo đúng chiều: với kayak, hai tay cách nhau rộng hơn vai một chút, mặt lõm của bản chèo hướng về phía mình. Với SUP, một tay ở đầu cán, một tay ở giữa cán, mặt nghiêng của bản chèo hướng về phía trước.
- Dùng lực xoay thân người, không chỉ dùng tay. Người chèo bằng tay sẽ mỏi vai sau mười lăm phút; người xoay hông và vai có thể chèo cả giờ.
- Đưa bản chèo xuống nước ở phía trước, kéo về tới ngang hông rồi nhấc lên. Kéo quá ra sau chỉ làm thuyền xoay chứ không đi nhanh hơn.
- Muốn đi thẳng, đổi bên chèo đều. Muốn quay, chèo vòng rộng ở một bên hoặc chèo lùi ở bên kia.
- Trên SUP, đứng hai chân rộng bằng vai, ở giữa ván, gối hơi chùng, mắt nhìn ra xa. Nhìn xuống chân là cách nhanh nhất để mất thăng bằng.
- Nghỉ trước khi mỏi. Trên mặt nước, một cánh tay mỏi lúc đang ngược gió là lúc nguy hiểm nhất.
Nếu có dịch vụ hướng dẫn, một buổi học ngắn với người có kinh nghiệm đáng giá hơn nhiều giờ tự mò mẫm. Hỏi họ về các vùng nước nên tránh ở chính hồ đó, vì mỗi hồ có những chỗ gió lùa, dòng chảy hay đá ngầm riêng.
Câu hỏi thường gặp
Người không biết bơi có chèo kayak được không?
Có thể chèo kayak đôi với người biết bơi hoặc người hướng dẫn, mặc áo phao vừa cỡ suốt buổi, chỉ chèo ở vùng nước lặng gần bờ, có dịch vụ cứu hộ. Không nên chèo SUP một mình khi không biết bơi. Nên học bơi cơ bản trước khi chơi thường xuyên.
Chèo SUP có khó không?
Trên mặt hồ lặng, phần lớn người mới đứng được trên ván sau vài phút đến vài chục phút làm quen. Khó hơn là giữ thăng bằng khi có sóng hoặc gió. Người mới nên bắt đầu bằng tư thế quỳ, rồi đứng dần, giữ ánh mắt nhìn xa thay vì nhìn chân.
Thời điểm nào trong ngày chèo là tốt nhất?
Sáng sớm, từ lúc trời sáng đến khoảng giữa buổi sáng, gió thường nhẹ nhất, mặt nước lặng, ánh sáng đẹp. Chiều muộn cũng tốt nhưng phải tính thời gian về trước khi tối. Tránh giữa trưa nắng gắt và chiều mùa mưa có giông.
Có nên chèo một mình không?
Không nên, nhất là ở hồ rộng hay nơi ít người. Đi theo cặp hoặc theo nhóm, giữ khoảng cách đủ gần để nghe nhau. Nếu buộc phải đi một mình, chèo sát bờ, thời gian ngắn, báo người ở bờ hướng đi và giờ về.
Mang điện thoại khi chèo thế nào cho an toàn?
Bỏ điện thoại vào túi chống nước có dây đeo quanh cổ hoặc buộc vào áo phao, không cầm tay. Thử túi trong nước trước khi đi. Điện thoại vừa để chụp ảnh vừa là thiết bị gọi cứu giúp nếu có chuyện.
Chèo kayak trên vịnh Hạ Long, Lan Hạ có được tự do không?
Các vịnh di sản có quy định riêng về khu vực được chèo kayak và đơn vị được phép cung cấp dịch vụ. Khách chỉ nên chèo trong vùng cho phép, đi cùng đơn vị được cấp phép, theo hướng dẫn. Quy định có thể thay đổi, nên hỏi trước khi đi.